لاشهٔ جنگی Po به زیستگاهی زیرآبی تبدیل شده است
لاشهٔ کشتی بیمارستانی «Po» که در سال 1941 در خلیج ولورا غرق شد، اکنون بیش از ۸۰٪ سطح خود را به زیستگاه جلبکها، بیمهرگان و ماهیان اختصاص داده و نقش یک صخرهٔ مصنوعی را ایفا میکند. مطالعهای منتشرشده در Frontiers in Ocean Sustainability نشان میدهد این سازهٔ زیرآبی هم گونههای مهاجم گرمسیری را جذب کرده و هم پناهگاهی برای گونههای آسیبپذیر فراهم آورده است.
شیرماهی آتشین؛ مهاجمی گرمسیری در آبهای معتدل
بین ژوئن ۲۰۲۲ تا سپتامبر ۲۰۲۴، پژوهشگران تا هفت فرد از گونهٔ Pterois miles را همزمان اطراف لاشه مشاهده کردند. این گونه که معمولاً بومی آبهای گرمِ اقیانوس هند غربی و دریای سرخ است، بهویژه در حضور ساختارهای مرجانی یا صخرهای مصنوعی میتواند جای پایی پایدار بسازد. محققان اشاره میکنند که لاشههایی مانند Po در ترکیب با روند گرمشدن آب و افزایش شوری، مسیرهای مهاجرت این گونهها را به سمت آبهای معتدلتر هموار میکنند.
فک راهب مدیترانهای؛ مشاهدهای نادر
تیم تحقیق ۲۸ گونهٔ ماهی، خوشههایی از تخمهای متعلق به خانوادهٔ Ommastrephidae (ماهیان مرکب) و مشاهداتی از فک راهب مدیترانهای را ثبت کرد. تصویر ثبتشده در اوت ۲۰۲۳ از فکی که در حفرههای محافظتشدهٔ لاشه استراحت میکرد، نخستین مشاهدهٔ قطعی این گونه در خلیج ولورا از سال ۱۹۹۶ بهشمار میآید؛ دلیلی برای این که صخرههای مصنوعی میتوانند بهعنوان پناهگاهی موقت برای گونههای در معرض خطر عمل کنند.
فرصتها و تهدیدها
تبدیل لاشهها به صخرهٔ مصنوعی مزایا و مخاطرات همزمانی ایجاد میکند:
- مزایا: ایجاد زیستگاههای جدید، فراهمکردن مکانهای پنهان برای استراحت و زادآوری گونههای بومی یا آسیبپذیر، و افزایش تنوع محلی.
- معایب: تسهیل گسترش گونههای مهاجم مانند شیرماهی آتشین، فشار بر زیستگاههای گلسنگی، و برهمخوردن تعادل زنجیرهٔ غذایی محلی.
پژوهشگران هشدار میدهند که نفوذ گونههای مهاجم از طریق کانال سوئز به دریای آدریاتیک و تشدید آن با ادامهٔ گرمشدن آبها، میتواند ظرف دههٔ پیشرو به یک چالش جدی برای سواحل منطقه تبدیل شود.
راهکارهای مدیریتی و رصد بلندمدت
برای حفظ توازن میان منافع اکولوژیک و جلوگیری از تهاجم زیستی، پژوهشگران اقدامات زیر را پیشنهاد میکنند:
- ایجاد شبکهٔ پایش مستمر برای رصد گونههای مهاجم و گونههای حساس اطراف لاشهها.
- بررسی روشهای کنترل محلی جمعیت گونههای مهاجم که به زیستگاههای بومی آسیب نزند.
- شناسایی و حفاظت از نقاطی که لاشهها نقش پناهگاه برای گونههای در خطر دارند، مانند محلهای استراحت فکها.
- آموزش و مشارکت جوامع محلی و صنعت گردشگری برای کاهش مزاحمت و فشار انسانی بر زیستگاههای ارزشمند.
چشمانداز مدیریتی
لاشهٔ کشتی Po نمونهای روشن از پیچیدگی رابطهٔ انسان، تاریخ و اکوسیستمهای دریایی است: ساختاری که زمانی نمادی از جنگ بود، اکنون هم تهدیدی برای تعادل محلی ایجاد میکند و هم فرصتی برای بازگشت گونههای آسیبپذیر فراهم آورده است. مدیریت موثر این سازهها نیازمند دادهمحوری، پایش هماهنگ و تصمیمگیریهای محلی-منطقهای است تا از مزایای صخرههای مصنوعی بهره ببریم و همزمان از گسترش گونههای مهاجم جلوگیری شود.
برای آشنایی بیشتر با گونهها و مفهوم صخرهٔ مصنوعی میتوانید به صفحات ویکیپدیا دربارهٔ Pterois miles، فک راهب مدیترانهای و صخرهٔ مصنوعی مراجعه کنید.
