وزارت خزانهداری آمریکا روز چهارشنبه دو نهاد ایرانی را بهخاطر دریافت بیتکوین و سایر داراییهای دیجیتال در ازای تسهیل عبور کشتیها از تنگه هرمز تحت تحریم قرار داد. دفتر کنترل داراییهای خارجی (OFAC) اعلام کرده این سازوکار بخشی از تلاش ایران برای دورزدن تحریمهای بینالمللی بوده است.
نحوه عملکرد سازوکار «بیمه» هرمز
کشتیهای عبوری از این گذرگاه حیاتی — که بیش از یک پنجم نفت جهان از آن عبور میکند — مجبور به خرید پوششهایی شدند که بهگفته واشنگتن توسط نهادهایی مرتبط با سپاه پاسداران تایید میشدند. وزارت خزانهداری میگوید این پوششها در واقع در برابر ریسکهایی محافظت میکردند که خود سازوکار ایرانی ایجاد میکرد؛ از جمله احتمال توقیف کشتیها یا ایجاد اخلال در مسیرها.
کارگزاری این بیمهها توسط شرکت «بیمه دریایی خلیج فارس» انجام میشد و پوششها از سوی موسسهای بهنام «سازمان تنگه خلیج فارس» تایید میشد که پیشتر نیز در فهرستهای تحریمی واشنگتن قرار داشت. برای مرجع درباره اهمیت استراتژیک تنگه هرمز میتوانید به صفحه تنگه هرمز در ویکیپدیا مراجعه کنید.
HormuzSafe و مسیر پرداخت با رمزارز
نهاد دوم که با نام HormuzSafe Marine Services Authority معرفی شده و به گفته وزارت اقتصاد ایران ایجاد شده است، ارائهدهنده خدمات کنترل ترافیک، امنیت و پاسخ به حادثه معرفی شده و بهطور مشخص پرداخت با بیتکوین و سایر داراییهای دیجیتال را میپذیرد. دفتر کنترل داراییهای خارجی این اقدام را راهی برای «دورزدن تحریمهای غربی» توصیف کرده است. برخی گزارشها اشاره کردهاند که این طرح در شبکههای اجتماعی تبلیغ شده است.
تحلیل بلاکچین و ارزیابیهای اولیه
با وجود گزارشهای اولیه درباره دریافت عوارض بهصورت رمزارز — که رقم آغازین آن حدود 1 دلار برای هر بشکه اعلام شده بود — تحلیلگران زنجیره در مرحله اول شواهدی از انجام گسترده پرداختهای رمزارزی برای این عوارض نیافتند. آری ردبورد از شرکت TRM Labs در آن مقطع گفته بود دادهای مبنی بر پرداختهای رمزارزی گسترده در دست نیست. اعلامیه جدید وزارت خزانهداری اما روشن میکند که یکی از نهادهای تحریمشده رسما پذیرش بیتکوین را بهعنوان یکی از روشهای پرداخت قبول داشته است.
گامهای تحریمی و هدفگیری «ناوگان سایه»
همزمان با تحریم دو نهاد یادشده، وزارت خزانهداری چند نفتکش و اپراتور مرتبط با حمل محمولههای نفتی ایران را نیز در فهرست تحریمی قرار داد؛ بسیاری از این شرکتها در هنگکنگ ثبت شده بودند. از ژانویه تاکنون بیش از 100 کشتی مرتبط با آنچه واشنگتن «ناوگان سایه» ایران مینامد، هدف تحریم قرار گرفتهاند. خزانهداری اعلام کرده این سازوکارهای بیمه برای جبران کاهش درآمدهای نفتی و مرتبط با عملیاتی با عنوان «Operation Epic Fury» ایجاد شدهاند.
پیامدها برای تجارت جهانی و اکوسیستم رمزارز
وزیر خزانهداری آمریکا از وضعیت اقتصادی ایران بهعنوان عاملی که این کشور را در مضیقه نقدینگی قرار داده و از تورم بالا سخن گفته است و تاکید کرده واشنگتن اجازه نخواهد داد ایران تجارت جهانی را گروگان بگیرد. پذیرش رمزارز توسط نهادهای دولتی نشان از گسترش ابزارها و مسیرهای احتمالی برای فرار از کنترلهای مالی بینالمللی دارد، اما در مقابل، شناسایی و ردیابی تراکنشهای رمزارزی توسط تحلیلگران زنجیره و نهادهای ناظر امکان پیگرد و مسدودسازی جریانهای مرتبط با فعالیتهای تحریمی را فراهم میکند.
انتظارات و پیامدهای عملی
- افزایش فشار دیپلماتیک و مالی بر شبکههای حملونقل و بیمه مرتبط با ایران بهمنظور قطع منابع درآمد جایگزین.
- رصد دقیقتر تراکنشهای رمزارزی مرتبط با بازیگران شناختهشده و اعمال محدودیتهای بیشتر علیه نهادها یا ارائهدهندگان خدمات مشکوک.
- احتمال گسترش اقدامات تحریمی علیه اپراتورهای خارجی که در تسهیل نقلوانتقال نفت یا پرداختها نقش دارند.
تحریمهای تازه چشماندازی روشنتر از نحوه ترکیب ابزارهای سنتی (نفت و بیمه) با فناوریهای نو (رمزارز) برای مقابله با فشارهای بینالمللی ارائه میدهد. در روزهای آتی، واکنش بازار نفت، تغییرات در مسیرهای پرداخت رمزارزی و موضعگیری بازیگران بینالمللی تعیینکننده خواهد بود.
منابع: بیانیه وزارت خزانهداری آمریکا، گزارشهای Financial Times و تحلیلهای شرکتهای ردیابی بلاکچین.
