خون شما چیزی فراتر از یک مایع حیاتی است؛ به گفته دانشمندان دانشگاه کیوتو، این خون حامل میراثی ۷۰۰ میلیون ساله از نخستین اجداد تکسلولی زمین است. پژوهش جدیدی که در مجموعه مقالات آکادمی ملی علوم آمریکا منتشر شده، نشان میدهد سلولهای خونی و ایمنی بدن ما ریشه در موجودات تکسلولی دارند که صدها میلیون سال پیش در اقیانوسهای اولیه زندگی میکردند.
چگونه اجداد تکسلولی در سلولهای خونی باقی ماندند؟
محققان با توسعه یک روش تحلیلی جدید، الگوهای بیان ژن را در انواع سلولها و گونههای جانوری مقایسه کردند. با این روش، آنها درخت خانواده تکاملی سلولهای خونی را بازسازی کردند و قدمت آن را تا ۷۰۰ میلیون سال پیش تخمین زدند. نکته شگفتانگیز این است که ماکروفاژها — همان سلولهای ایمنی که میکروبها و بقایای سلولی را میبلعند — بیشترین شباهت را به موجودات تکسلولی نشان دادند. این یعنی نخستین سلولهای خونی احتمالاً شبیه ماکروفاژهای امروزی بودهاند.
ردپای ژن FOS در خون ما
یکی از کشفیات کلیدی، ردیابی ژن FOS است که در سلولهای خونی بسیاری از گونهها فعالیت دارد. این ژن به یک جد تکسلولی که حدود ۷۰۰ میلیون سال پیش میزیسته، بازمیگردد. به گفته محققان، اولین سلولهای خونی درست همزمان با ظهور جانوران چندسلولی روی زمین پدید آمدند. جانوران اولیه با استفاده مجدد از مواد ژنتیکی به ارث رسیده از این اجداد، سلولهای خونی را خلق کردند.
شاخههای تکامل سلولهای خونی
تحلیل ژنتیکی نشان داد که سلولهای ماست (Mast cells) از ماکروفاژها تکامل یافتهاند. سپس نسخههای اولیه سلولهای T و گلبولهای قرمز از سلولهای ماست منشعب شدند. جالب اینکه سلولهای B اولیه مستقیماً از ماکروفاژها و پس از جدایی سلولهای ماست، شکل گرفتهاند. این درخت خانواده ۷۰۰ میلیون ساله نشان میدهد مسیر توسعه سلولهای ایمنی مدرن همچنان بازتابدهنده این تاریخ تکاملی کهن است.
ارتباطی زنده با نخستین حیات زمین
هیروشی کاواموتو، رهبر تیم تحقیقاتی، میگوید: «از این یافتهها عمیقاً متأثرم. آنها نشان میدهد مسیرهای تمایز سلولهای خونی مهرهداران، بازتاب تاریخچه ۷۰۰ میلیون ساله این سلولهاست.» یوسوکه ناگاهاتا، نویسنده اول مقاله از مؤسسه زیستشناسی تکاملی اسپانیا، هم میافزاید: «وقتی میفهمم این میراث دور در قالب سلولهای خونی در بدنم جریان دارد، به اجداد باستانیمان نزدیکتر احساس میکنم.»
کاربردهای آینده برای درمان بیماریها
تیم تحقیقاتی معتقد است روش تحلیلی جدید آنها میتواند به بررسی ریشههای تکاملی بیماریهایی مانند سرطان کمک کند. این رویکرد میتواند به درک بهتر مکانیسمهای بیماری و توسعه درمانهای نوین منجر شود. پژوهش حاضر، نهتنها نگاه ما به سیستم ایمنی را تغییر میدهد، بلکه یادآور این حقیقت است که هر قطره از خون ما حکایت میلیونها سال تکامل را با خود حمل میکند.
