موشهای کورموش، آن موجودات کوچک و عجیبالخلقهای که چهره چروکیدهشان شاید دلربا نباشد، حالا به یکی از جذابترین سوژههای علم پیری تبدیل شدهاند. این جوندگان میتوانند تا ۴۱ سال عمر کنند—تقریباً ۱۰ برابر موشهای معمولی—و تقریباً هرگز سرطان نمیگیرند. دانشمندان دانشگاه راچستر با برداشتن گامی بلند، موفق شدند یکی از رازهای طول عمر این جانور را به موشهای آزمایشگاهی منتقل کنند و نتایجی خیرهکننده بگیرند.
کشف کلید محافظت: هیالورونیک اسید با وزن مولکولی بالا
تحقیقات پیشین نشان داده بود که موشهای کورموش حدود ۱۰ برابر موشها و انسانها نوعی مولکول به نام «هیالورونیک اسید با وزن مولکولی بالا» (HMW-HA) در بدن خود دارند. این ماده نقشی حیاتی در جلوگیری از تشکیل تومورها و کاهش التهاب ایفا میکند. وقتی محققان این ماده را از سلولهای کورموش حذف کردند، سلولها به سرعت مستعد سرطان شدند. سوال بعدی روشن بود: اگر بتوان ژن تولیدکننده این ماده را به پستاندار دیگری منتقل کرد، چه اتفاقی میافتد؟
انتقال ژن به موشها و نتایج شگفتانگیز
تیم تحقیقاتی به رهبری ورا گوربونوا و آندری سلوانوف از دانشگاه راچستر، نسخه کورموش ژن هیالورونان سینتاز ۲ را به موشها پیوند زدند. این ژن در کورموش به طور فوقالعادهای فعال است و تولید HMW-HA را به شدت افزایش میدهد. موشهای اصلاحشده نه تنها سطوح بالاتری از این مولکول محافظ را در بافتهای گوناگون نشان دادند، بلکه مقاومت چشمگیری هم در برابر تومورهای خودبهخودی و هم سرطان پوست ناشی از مواد شیمیایی پیدا کردند. اما داستان فقط به سرطان ختم نشد: این موشها التهاب کمتری در سنین بالا داشتند، رودههای سالمتری داشتند و در مجموع میانگین طول عمرشان حدود ۴/۴ درصد افزایش یافت. این نتایج در سال ۲۰۲۳ در مجله معتبر Nature منتشر شد.
جهشی در علم انتقال ویژگیهای طول عمر
گوربونوا در این باره میگوید: «مطالعه ما یک اثبات مفهوم است: مکانیسمهای منحصربهفرد طول عمر که در گونههای پستاندار با عمر طولانی تکامل یافتهاند، میتوانند به پستانداران دیگر صادر شوند و طول عمر آنها را بهبود ببخشند.» این یافته مرز جدیدی را در زیستشناسی پیری باز میکند؛ جایی که دیگر فقط به دنبال کند کردن پیری نیستیم، بلکه میتوانیم «کدهای» محافظتکننده را از یک گونه به گونهای دیگر قرض بگیریم.
آینده پژوهش بر روی انسان
اگرچه این مطالعه روی موشها انجام شده، اما مسیر را برای تحقیقات انسانی هموار میکند. از آنجایی که همه پستانداران نسخهای از ژن هیالورونان سینتاز ۲ را دارند، دانشمندان در حال بررسی این هستند که آیا میتوان فعالیت این ژن را در انسان نیز به طور ایمن تقویت کرد. اگر چنین چیزی ممکن باشد، میتواند راهی جدید برای پیشگیری از سرطان، کاهش التهاب مزمن و در نهایت افزایش طول عمر سالم انسان باشد.
با هر گامی که محققان در مسیر انتقال «راز طول عمر» برمیدارند، رویای دیرینه بشر برای زندگی طولانیتر و سالمتر به واقعیت نزدیکتر میشود. شاید روزی برسد که تنها با فعالسازی یک ژن خاص، بتوانیم سالهای بیشتری را با سلامتی کامل سپری کنیم.
