یک مارمولک گکو پلنگی رنگارنگ که به طور غیرعادی به سرطان مبتلا میشود، میتواند به ابزاری بینظیر برای محققان در مطالعه نحوه شکلگیری و گسترش تومورها تبدیل شود. دانشمندان میگویند سرطانهای طبیعی این حیوان بینشهای ارزشمندی درباره آسیبپذیری بالای برخی گونهها در برابر این بیماری و مقاومت قابل توجه برخی دیگر ارائه میدهد.
این تحقیق به سرپرستی دانشگاه ناتینگهام و منتشر شده در مجله BMC Biology، تغییرات ژنتیکی مرتبط با تومورها را در یک گونه خاص از مارمولک گکو پلنگی شناسایی کرده است. بسیاری از این تغییرات شامل همان ژنها و مسیرهای بیولوژیکی مرتبط با سرطانهای انسانی است که احتمال پیشبرد تحقیقات سرطان توسط این خزنده را مطرح میکند.
خطر سرطان در خزندگان: از لاکپشتها تا گکوها
در میان خزندگان، خطر ابتلا به سرطان بسیار متفاوت است. لاکپشتهای دریایی و خشکی به ندرت دچار این بیماری میشوند، اما یک مارمولک گکو پلنگی سفید و زرد که در بازار حیوانات خانگی با نام «لیمون فراست» شناخته میشود، در حدود ۸۰ درصد افراد تومورهای تهاجمی ایجاد میکند.
دکتر یلنیا کیاری از دانشکده علوم زیستی دانشگاه ناتینگهام، سرپرست این مطالعه میگوید: «با بررسی اینکه چرا برخی حیوانات به شدت مستعد سرطان هستند و برخی دیگر مقاومت بالایی دارند، امیدواریم راههای مختلف تکامل یافته برای مقابله با سرطان را کشف کنیم. این گکو میتواند به مدلی شگفتانگیز تبدیل شود، چون تومورها به طور طبیعی و در سن پایین در آن ظاهر میشوند. این استراتژیهای طبیعی میتوانند الهامبخش روشهای جدید پیشگیری، تشخیص و درمان سرطان در انسان باشند.»
گروه بینالمللی محققان شامل براندون هستینگز (دانشگاه ناتینگهام)، دکتر اسکات گلابِرمَن (دانشگاه بیرمنگام)، دکتر تونی گمبل (دانشگاه مارکت)، دکتر رابرت اوسیبوف (دانشگاه فلوریدا) و ویرجینیا گاتزیرو و دکتر جولیو کاراوانیا (دانشگاه تریسته) نیز در این پژوهش حضور داشتند.
چرا مارمولکهای لیمون فراست به سرطان مبتلا میشوند؟
گونه لیمون فراست حاصل یک جهش ژنتیکی خودبهخودی است که در جریان پرورش انتخابی در یک کلونی بزرگ از گکوهای پلنگی ظاهر شد. رنگ سفید و زرد جذاب آن به سرعت توجه بازار حیوانات خانگی را جلب کرد، اما پرورشدهندگان به زودی الگویی ناگوار را مشاهده کردند: بسیاری از این مارمولکها به تومورهای تهاجمی مبتلا میشدند که اغلب به نقاط دیگر بدن گسترش مییافت.
بر خلاف موشهای آزمایشگاهی که معمولاً محققان مجبورند به طور مصنوعی رشد تومور را در آنها تحریک کنند، گکوهای لیمون فراست به طور طبیعی و در سنین پایین به سرطان دچار میشوند. از آنجا که این تومورها اغلب متاستاز میدهند، فرصتی نادر برای مشاهده روند شروع، تکامل و گسترش سرطان در شرایط طبیعی فراهم میکنند.
توالییابی DNA؛ کشف ژنهای مشترک سرطان
برای درک بهتر این بیماری، محققان از توالییابی کامل ژنوم استفاده کردند تا نمونههای تومور را با بافت سالم همان گکوها مقایسه کنند. آنها مجموعهای از تغییرات ژنتیکی تکرارشونده را در تومورها شناسایی کردند. بسیاری از ژنها و فرآیندهای بیولوژیکی تغییر یافته پیش از این نیز با سرطان در انسان و سایر حیوانات مرتبط بودهاند. به گفته تیم تحقیق، این شباهتها نشان میدهد مطالعه گکوهای لیمون فراست میتواند بینشهایی فراتر از زیستشناسی خزندگان به ارمغان آورد.
براندون هستینگز، یکی از نویسندگان مطالعه میگوید: «مقاله ما اهمیت نگاه کردن به سراسر درخت زندگی برای یافتن پاسخ سوالاتی را نشان میدهد که برای درک بهتر بیماریهایی با تأثیر عمیق بر زندگی انسان، مانند سرطان، ضروری هستند.»
این یافتهها بر ضرورت گسترش دامنه مدلهای حیوانی در تحقیقات پزشکی تأکید میکند. گونههایی مانند گکوی لیمون فراست که به طور طبیعی و با نرخ بالا سرطان میگیرند، میتوانند مکمل مدلهای آزمایشگاهی سنتی باشند و راههای تازهای برای بررسی این بیماری ارائه دهند. تحقیقات روی این گکوی خاص نهتنها به پیشرفت علوم پایه کمک میکند، بلکه میتواند درها را به سوی روشهای نوین درمانی باز کند.
