تحقیقات رواترز فاش کرده که مرکز داده کولاسوس ۲ (Colossus 2) متعلق به الون ماسک و شرکت xAI، تعداد ۵۹ توربین گاز طبیعی موقت را بدون دریافت مجوزهای محیطزیستی نصب کرده است. این توربینها سالانه هزاران تن آلایندههای سمی شامل اکسید نیتروژن (NOx)، مونوکسید کربن (CO) و فورمالدئید تولید میکنند که مستقیماً بر سلامت ساکنان منطقههای همجوار، که اکثریت آنها سیاهپوست هستند، تأثیر منفی میگذارند.
جزئیات تخلفات محیطزیستی و رد.payload مجوزها
بر اساس گزارش روایتز، شرکت xAI (که اخیراً با ادغام در SpaceX به SpaceXAI تغییر نام داده) ادعا میکند که ۲۷ توربین از این توربینها به دلیل ماهیت "موقت" و قابل حمل بودن، از فرآیند مجوزدهی قانون هوای پاک (Clean Air Act) معافاند. شرکت استدلال میکند که این واحدها در عرض ۳۶۴ روز جابجا خواهند شد و از این رو نیاز به مجوز نصب دائمی ندارند.
اما وكالت حفاظت از محیط زیست (EPA) در اوایل سال جاری حکمی صادر کرد که تمام استثناها برای توربینهای قابل حمل را حذف میکند، هرچند که آژانس اعلام کرده "در حال بررسی تغییراتی برای ایجاد انعطافپذیریهای تنظيمی" است. همچنین گزارش указыва میکند که در ژوئیه ۲۰۲۵ تنها درخواست مجوز برای ۱۵ توربین در جریان بوده، در حالی که بیش از ۳۰ توربین در محل فعال بودند.
موقعیت جغرافیایی پیچیده و ابهامات قانونی
افزایش پیچیدگی موضوع، موقعیت مکانی مرکز داده است. اگرچه ساختمان اصلی در تهنسی (Tennessee) قرار دارد، رواترز گزارش داده که "حداقل" ۵۷ توربین از مجموع ۵۹ توربین، دقیقاً در آن سوی خط مرزی در ایالت میسیسیپی (Mississippi) مستقر شدهاند. میسیسیپی اگرچه در مارس مجوزی برای ۴۱ توربین دائمی صادر کرده، اما xAI و ناظران محیطزیستی میسیسیپی ادعا میکنند توربینهای موجود متحرک هستند و مشمول آن مجوز نمیشوند.
آمار آلودگی و خطرات سلامتی
برآوردهای رواترز نشان میدهد که تنها ۳۰ توربین از میان ۵۹ توربین موجود، میتوانند سالانه مقادیر زیر را उतسर्जن کنند:
- ۲،۵۰۰ تن اکسید نیتروژن (NOx) — به مراتب بالاتر از آستانه ۱۰۰ تن قانون هوای پاک
- ۴،۰۰۰ تن مونوکسید کربن (CO)
- ۲۲ تن فورمالدئید — یک سرطانزا شناختهشده
دعوای حقوقی سازمان پیشرفت مردم رنگینپوست (NAACP) ادعا میکند که عملیات این توربینها منجر به:
- افزایش ۱۱۱٪ در خروج اکسید نیتروژن
- افزایش ۸۳٪ در ذرات معلق ریز PM2.5
- افزایش ۸۸٪ در انتشار فورمالدئید
شده است. این آلایندهها اثبات شده بر سلامت افراد در شعاع ۵ میلی منبع تأثیر مخرب دارند و باعث تشدید بیماریهای تنفسی، قلبی و افزایش ریسک سرطان میشوند.
عدالت محیطزیستی: تأثیر ناهمگن بر جوامع سیاهپوست
دادههای سرشماری pokazują که جمعیت متاثر در دو شهرستان مرزی، ترکیب نژادی به شدت متفاوتی با میانگین ایالتی دارند:
| شهرستان | ایالت | درآمد سیاهپوست (منطقه تحت تأثیر) | میانگین ایالت |
|---|---|---|---|
| دیسوتو (DeSoto) | میسیسیپی | ۴۶٪ | ۳۳٪ |
| شلبی (Shelby) | تهنسی | ۹۴٪ | ۵۲٪ |
گزارش اگرچه تداوم عمدی را تایید نکرده، اما به مطالعهای در ۲۰۲۲ اشاره کرده که مناطقی که در گذشته قربانی سیاست قرمزخطکشی (Redlining) بانکها بودهاند، همچنان تحت بار بیشتری از آلودگی هوا قرار دارند. این الگوی تکرار نابرابریهای ساختاری در تصمیمگیریهای زیرساختی است.
چرا ماسک به توربینهای گاز روی آورد؟
سازماندهی مراکز داده کولاسوس در زمان رکوردی نیازمند تأمین برق فوری بود. اتصال به شبکه برق ملی میتواند سالها طول بکشد، به ویژه برای هدف ۱ جیگاواط (GW) ظرفیت هدفگذاری شده. ماسک برای دور زدن این تأخیر، تصمیم به تأمین انرژی مستقل از طریق توربینهای گاز طبیعی گرفت، اما به نظر میرسد فرآیند مجوزدهی قانون هوای پاک — که زمانبر است — را نیز نادیده گرفته است.
واکنشها و تلاشهای کنترل خسارت
SpaceXAI اخیراً اعلام کرد که برای ساکنین نزدیکی کولاسوس ۱ و ۲، تخفیف ۵۰٪ و سختافزار رایگان استارلینک فراهم خواهد کرد. مایکل نیکولز، نائب رئیس استارلینک در SpaceX در پلتفرم X بیان کرد: "قابلیتهای منحصر به فرد مراکز داده کولاسوس نمیتوانست بدون شراکت و حمایت از جامعه ممفیس محلی انجام شود."
اما منتقدان این اقدام را یک ترفند روابط عمومی (PR) برای بهبود تصویر شرکت در برابر موج انتقادات میدانند، در حالی که جامعه همچنان با آلودگی هوا و صدا مقابله میکند.
آینده حقوقی و تنظيمی
دعوای NAACP و بررسیهای در جریان EPA، میتواند پیشینهساز شود برای نحوه تنظيم مراکز داده هوش مصنوعی مقیاس وسیع که به سرعت در حال گسترش هستند. با افزایش تقاضای انرژی برای آموزش مدلهای بزرگ زبان (LLM) و هوش مصنوعی مولد، پرسش اصلی این است که آیا شرکتهای تکنولوژی میتوانند زیرساختهای انرژی فوسیلمحور را با سرعت و بدون پاسخگویی محیطزیستی گسترش دهند؟
ناظران معتقدند که نتیجه این پرونده میتواند چارچوبهای جدیدی برای مجوزدهی توربینهای موقت، الزامات ارزیابی تأثیر 환경زیستی (EIA) و رعایت اصول عدالت محیطزیستی (Environmental Justice) در پروژههای زیرساختی دیجیتال تدوین کند.
