قیمت کود (اوره) در اوایل آوریل از ۸۵۰ دلار برای هر تن عبور کرد و کشاورزان را با هزینهای تازه روبهرو ساخت. این جهش ارتباط مستقیم با افزایش قیمت گاز طبیعی و اختلال در مسیرهای تجارت دریایی دارد.
چرا قیمت کود اینقدر به انرژی حساس است
تولید آمونیاک، پایه بسیاری از کودهای نیتروژنه، هم به گاز طبیعی بهعنوان منبع انرژی و هم بهعنوان خوراک شیمیایی نیاز دارد. بنابراین نوسان قیمت گاز طبیعی خیلی سریع به قیمت کودها منتقل میشود. از سوی دیگر تولید کود سهم قابلتوجهی در انتشار گازهای گلخانهای دارد (حدود ۲٪ از کل جهانی).
تنگه هرمز و تأثیر بر زنجیره تأمین
حدود یکسوم تجارت دریایی کودهای جهانی از مسیر تنگه هرمز عبور میکند؛ بسته شدن یا اختلال در این مسیر دسترسی کشورها را به کود محدود کرده و برای برخی اقتصادهای آسیبپذیر خطر کمبود کود را افزایش میدهد. بانک جهانی نسبت به وخامت دسترسی برخی کشورها هشدار داده است.
آسیبپذیری بلندمدت و چشمانداز قیمت کود
اختلالها صرفاً مقطعی نیستند: گزارشها نشان میدهد ۳۱ کارخانه آمونیاک در خاورمیانه تحت تأثیر قرار گرفته یا تعطیل شدهاند و آسیب به حدود ۲۰ کارخانه در روسیه، فشار عرضه را طولانیمدت میکند. بانکهایی مانند CoBank پیشبینی کردهاند که برخی قیمتهای کود ممکن است تا حداقل سال ۲۰۲۸ بالا بمانند.
آیا کودهای جایگزین میتوانند فشار را کاهش دهند؟
چند مسیر فناوری و تجاری در حال توسعه است که میتواند وابستگی کود به گاز طبیعی را کاهش دهد:
- کودهای مبتنی بر میکروب: شرکتهایی مانند Pivot Bio و Switch Bioworks از میکروبهایی استفاده میکنند که بخشی از نیاز نیتروژنی گیاه را تأمین میکنند. طبق اعلام سازندگان، برخی از این محصولات در کاربردهای مشخص از نظر هزینه رقابتپذیر شدهاند؛ بسته به محصول ممکن است تا حدود ۲۵٪ از نیاز به کودهای سنتتیک پوشش داده شود و هدف دستیابی به ۴۰٪ تا ۵۰٪ است.
- آمونیاک سبز: تولید آمونیاک با هیدروژن حاصل از انرژیهای تجدیدپذیر بهجای گاز طبیعی گزینهای پایدارتر است؛ اما نیازمند سرمایهگذاری گسترده در تولید هیدروژن تجدیدپذیر و زیرساختهای مرتبط است. مروری بر این مفهوم در منابعی مثل آمونیاک سبز موجود است.
- روشهای الکتروشیمیایی و نوین تثبیت نیتروژن: پژوهشها درباره مسیرهای کمانرژیتر برای تثبیت نیتروژن و تولید کود ادامه دارد. در صورت تجاریسازی و کاهش هزینهها، این فناوریها میتوانند ساختار بازار را دگرگون کنند.
فشار اقتصادی روی کشاورزان و پیامد برای قیمت غذا
کشاورزان معمولاً حاشیه سود اندکی دارند؛ جهش قیمت کود همراه با افزایش هزینه سوخت، هزینه تولید را بالا میبرد و در نهایت بخش قابلتوجهی از این افزایش به قیمت نهایی غذا منتقل میشود. وقتی زنجیره غذایی به سوختهای فسیلی وابسته باشد، نوسان در بازار انرژی مستقیماً با قیمت غذا مرتبط میشود.
راهکارها برای کاهش ریسک در بازار کود
کاهش وابستگی به گاز طبیعی در تولید کود نیازمند ترکیبی از اقدامات سیاستی، سرمایهگذاری و نوآوری است:
- حمایت دولتی و سرمایهگذاری برای توسعه و تجاریسازی کودهای میکروبی و فناوریهای آمونیاک سبز.
- تنوعبخشی به منابع وارداتی و تقویت ظرفیت تولید داخلی در مناطقی که واردات آسیبپذیر است.
- تسریع پژوهش و توسعه در روشهای تثبیت نیتروژن کمانرژی و مقرونبهصرفه.
- اجرای مشوقهای اقتصادی برای تولیدکنندگان و کشاورزان بهمنظور پذیرش فناوریهای جدید و کاهش ریسک مالی انتقال به محصولات جایگزین.
در کوتاهمدت محصولات میکروبی میتوانند بخشی از تقاضا را پوشش دهند و کشاورزان را در برابر نوسانات شدید قیمت گاز مقاومتر کنند؛ با این حال جایگزینی کامل کودهای سنتتیک نیازمند سرمایه، سیاستگذاری حمایتی و زمان است.
چشمانداز آینده
افزایش سرمایهگذاری در فناوریهایی که پیوند میان قیمت غذا و قیمت انرژی را کاهش میدهند، مسیر اصلی کاستن از آسیبپذیری بلندمدت بازار غذا در برابر شوکهای ژئوپلیتیک و انرژی است. بدون این تغییرات، هزینه تولید غذا و ریسک امنیت غذایی در برابر شوکهای خارجی پابرجا خواهد ماند.
منابع و مطالعات مرتبط: آمونیاک (Wikipedia)، گزارشهای بانک جهانی، Pivot Bio, Switch Bioworks.
