دستیابی به بحرانزایی: آغاز راهی طولانی
چهار شرکت فعال در حوزه انرژی هستهای در ایالات متحده موفق شدند تا تاریخ ۴ ژوئیه ۲۰۲۵، رآکتورهای کوچک خود را به مرحله بحرانزایی (criticality) برسانند. این نقطه عطف فنی که نشاندهنده توانایی حفظ واکنش زنجیرهای هستهای است، توسط دولت ترامپ به عنوان یک هدف نمادین برای ۲۵۰مین سالگرد استقلال آمریکا تعیین شده بود. اما آیا این به معنای تولید برق برای شبکه است؟ پاسخ منفی است.
بحرانزایی توان صفر؛ آزمایشی آغازین
همه این رآکتورها به اصطلاح به «بحرانزایی توان صفر» دست یافتند. این یک آزمایش مقدماتی است که فقط شروع واکنش زنجیرهای را تأیید میکند، بدون اینکه توان قابل توجهی تولید کند. به گفته کاترین هاف، معاون سابق وزیر انرژی هستهای آمریکا، «این آزمایش میتواند بدون پیشرفت مهندسی واقعی در سوخت یا طراحی به دست آید.»
شرکتهای پیشرو در این مسیر
شرکتهای Antares Nuclear، Valar Atomics، Deployable Energy و Aalo Atomics چهار شرکتی بودند که موفق به این دستاورد شدند. جالب توجه است که بیشتر این شرکتها استارتاپهای تازهتأسیسی هستند که از سال ۲۰۲۳ به بعد فعالیت خود را آغاز کردهاند. سرعت دستیابی به این نقطه عطف در صنعتی که معمولاً با تأخیر و افزایش هزینه پروژههای بزرگ شناخته میشود، قابل توجه است.
چالشهای پیش رو: از بحرانزایی تا تولید برق
برای تبدیل این موفقیت اولیه به تولید برق تجاری، شرکتها باید مراحل فنی و نظارتی دشواری را پشت سر بگذارند. نصب سیستمهای خنککننده و انتقال حرارت از هسته رآکتور، تنها بخشی از این چالشهاست. همچنین کمیسیون تنظیممقررات هستهای (NRC) که مسئول نظارت بر استفاده غیرنظامی از انرژی هستهای است، فرآیند تأیید رآکتورهای جدید را با کندی پیش میبرد. اگرچه NRC چارچوب جدیدی برای تسریع تأیید رآکتورهای کوچک ارائه کرده، اما هنوز مشخص نیست که این فرآیند چقدر سریع خواهد بود.
جدول زمانی بلندپروازانه استارتاپها
شرکت Aalo Atomics اعلام کرده که قصد دارد تا سال ۲۰۲۷، یک رآکتور ۱۰ مگاواتی را برای تأمین برق یک مرکز داده راهاندازی کند. Deployable Energy نیز برنامههای مشابهی برای سال ۲۰۲۸ دارد. با این حال، بسیاری از کارشناسان نسبت به جدول زمانی استارتاپها تردید دارند، زیرا علاوه بر پیچیدگیهای فنی، موانع نظارتی و تأمین مالی نیز میتوانند برنامهها را به تأخیر بیندازند.
اهمیت این دستاورد برای آینده انرژی
با توجه به نیاز روزافزون جهان به افزایش تولید برق و کاهش انتشار گازهای گلخانهای، فناوری رآکتورهای کوچک میتواند نقش مهمی ایفا کند. این رآکتورها به دلیل اندازه کوچک و هزینه کمتر، گزینهای مناسب برای مناطق دورافتاده یا تأمین برق مراکز داده هستند. با این حال، باید دید که آیا این شرکتها میتوانند از مرحله آزمایشی به تولید تجاری عبور کنند یا خیر.
