سه استارتاپ فعال در حوزه انرژی هستهای با رسیدن به مرحله بحرانزدایی (Criticality) در رآکتورهای خود، نقطه عطفی بزرگ را رقم زدهاند. این دستاورد در چارچوب برنامه آزمایشی وزارت انرژی آمریکا برای احیای صنعت هستهای و توسعه نسل جدید رآکتورها به دست آمده است. اما کارشناسان معتقدند که این موفقیت هرچند روابط عمومی خوبی برای صنعت محسوب میشود، تا تجاریسازی طرحهای جدید راه درازی باقی است.
برنامه آزمایشی و احیای هستهای آمریکا
وزارت انرژی آمریکا با هدف راهاندازی «احیای هستهای آمریکا» (America's Nuclear Renaissance) برنامه آزمایشیای را آغاز کرده است که در آن چندین استارتاپ موفق به روشنسازی رآکتورهای جدید شدهاند. این برنامه که با فرمان اجرایی دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۵ ایجاد شد، مهلت رسیدن حداقل سه رآکتور به بحرانزدایی را همزمان با جشنهای ۲۵۰ سالگی آمریکا در چهارم ژوئیه تعیین کرده بود.
بحرانزدایی چیست و چرا مهم است؟
بحرانزدایی به وضعیتی گفته میشود که یک رآکتور هستهای قادر به حفظ واکنش زنجیرهای پایدار باشد. این گام کلیدی برای تولید برق محسوب میشود، اما بهتنهایی کافی نیست. آدام استاین، مدیر برنامه نوآوری انرژی هستهای در مؤسسه Breakthrough، میگوید: «این نمونههای اولیه هم معنی همه چیز را دارند و هم هیچ چیز را. آنها برای شرکتهایی که به بحرانزدایی میرسند کار زیادی انجام میدهند، اما حتی برای آن شرکتها هم محصولات تجاری نیستند. آنها رآکتورهای آزمایشی هستند.»
با وجود این، رسیدن به بحرانزدایی نشاندهنده سرعت عمل بالای شرکتها در مقایسه با گذشته است. برای دههها، صنعت هستهای آمریکا تحت سلطه رآکتورهای بزرگ آب سبک بوده و طرحهای کوچکتر و نوآورانهتر به دلیل مقررات کند و هزینههای بالا دور از دسترس باقی مانده بودند.
نقش دولت و کاهش مقررات
دولت ترامپ با کاهش مقررات زیستمحیطی و ایمنی برای رآکتورهای تحت نظارت وزارت انرژی، روند توسعه را تسریع کرد. مت لوزاک، مدیرعامل آلوم اتمیکس (Aalo Atomics) میگوید: «قبلاً سعی میکردی یک امضا بگیری و شاید پنج هفته روی میز کسی بماند. حالا انگار روز بعد انجام میشود، چون برای کشور اولویت دارد.»
استارتاپها همچنین از کمک آزمایشگاههای ملی با بودجه فدرال بهره بردهاند. بهعنوان مثال، والار اتمیکس (Valar Atomics) در آزمایشگاه ملی لسآلاموس به بحرانزدایی رسید و سپس در یک سایت دولتی در یوتا نیز موفق شد. آنتارس هستهای (Antares Nuclear) و انرژی قابل استقرار (Deployable Energy) نیز به همین ترتیب در آزمایشگاههای ملی به بحرانزدایی رسیدهاند.
چالشهای پیش روی استارتاپها
اگرچه بحرانزدایی یک دستاورد فنی مهم است، اما این رآکتورها هنوز قادر به تولید برق نیستند. برای مثال، رآکتور آلوم فاقد جزء سدیمی است که برای تولید برق نیاز است. به گفته کارشناسان، تبدیل این نمونههای اولیه به محصولات تجاری نیازمند سرمایهگذاری زیاد، تأییدیههای نظارتی بیشتر و توسعه زیرساختهای تولید سوخت است.
صنعت هستهای مدتها به عنوان صنعتی «گیر افتاده» شناخته میشد. انرژی هستهای همیشه ده سال با ما فاصله داشت. اما برنامه آزمایشی نشان میدهد که اگر عمداً سریعتر حرکت کنیم، میتوان این روایت را تغییر داد.
آینده رآکتورهای کوچک در سیلیکونولی
تعداد رو به رشدی از سرمایهگذاران و چهرههای فناوری در سیلیکونولی، رآکتورهای هستهای کوچک را بهعنوان راهی برای تأمین ۲۴ ساعته انرژی بدون کربن برای مراکز داده و سایر عملیاتها میبینند. این دیدگاه، همراه با فشار دنیای فناوری به دولت برای کاهش مقررات، میتواند عصر طلایی جدیدی برای انرژی هستهای رقم بزند.
در مجموع، هرچند این نقطه عطف تاریخی است، اما مسیر تجاریسازی طولانی و پرچالش خواهد بود. آینده نشان خواهد داد که آیا این استارتاپها میتوانند وعدههای خود را محقق کنند یا خیر.
