برنامه محیطزیست سازمان ملل متحد (UNEP) در گزارش تازهاش با عنوان «محدود کردنِ فراسوی مرزها: مدیریت عبور از ۱.۵ درجه سانتیگراد و مسیرهای بازگشت»، تصویری ترسناک ترسیم کرده است: تراژدی اقلیمی دیگر یک سناریوی دور نیست؛ ما در آستانه شکستن قفل دمایی هستیم که ۱۹۶ کشور در پاریس متعهد شدند به آن پایبند بمانند.
آستانه قرمز توافقنامه پاریس در معرض خطر است
توافقنامه پاریس ۲۰۱۵ هدف دوگانهای تعیین کرده بود: افزایش دمای میانگین جهانی را به زیر ۲ درجه سانتیگراد نسبت به دوره پیش از صنعتیسازی محدود نگه داریم، و در حد امکان آن را در مرز ۱.۵ درجه متوقف کنیم. گزارش UNEP نشان میدهد که با روند فعلی انتشار گازهای گلخانهای، عبور از خط ۱.۵ درجه در چند سال آینده غیرقابل اجتناب به نظر میرسد.
هشدار گوترش: «جاهطلبی را دوچندان کنیم»
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در بیانیهای صریح اعلام کرد: «گرمای سوزان، آتشسوزیهای افسارگسیخته و سیلهای مرگبار تابستان امسال، پیشنمونهای از آیندهای هستند که در انتظارمان است. ما باید میزان و مدت عبور از ۱.۵ درجه را تا حد ممکن کوچک و کوتاه کنیم.» او تأکید میکند که «افزایش جاهطلبی در اقدامات اقلیمی» تنها راه فرار از سناریوی بدترین است.
دو ستون استراتژی: کاهش انتشار و انطباق
گزارش بر دو محور موازی تأکید دارد:
- کاهش فوری و پایدار انتشار: متوقف کردن انتشار متان و دیاکسید کربن، و حرکت به سمت «انتشار منفی خالص» (Net-negative emissions) جایی که حذف کربن از اتمسفر از اضافه شدن آن پیشی میگیرد.
- اقدامات انطباقی (Adaptation): حمایت از جوامعی که هماکنون قربانی امواج گرما، سیل و آتشسوزی شدهاند — از سواحل پرخطر تا مناطق خشکسیر.
چالش جذب کربن: فناوری در گلوگاه مقیاسبندی
منابع علمی معتبر از جمله Nature و آژانس بینالمللی انرژی تایید میکنند که پروژههای تجاری جذب مستقیم هوا (DAC) معدود هستند و مقیاس فعلی آنها از نیاز جهانی بسیار دور است. UNEP هشدار میدهد: «توسعه سریع این فناوریها غیرقابل مذاکره است.»
واقعیت امروز، نه فردا
اینگر اندرسن، مدیر اجرایی UNEP، بیپرده میگوید: «اگر بالای ۱.۵ درجه بمانیم، هیچ نتیجه مثبتی نخواهیم داشت. امواج گرما زودتر میآیند، سختتر میزنند و طولانیتر تداوم مییابند — به معنای از دست رفتن جانهای بیشتر و اختلال عمیقتر.» او اضافه میکند: «اکنون زمان دوچندان کردن اقدامات اقلیمی رسیده. ما میتوانیم — و باید — در مسیر درست قرار بگیریم.»
چه باید شد؟ نقشهراه سهگانه
- پاکسازی اقتصاد فسیلی: حذف یارانههای نفت، گاز و زغالسنگ در سالهای آینده.
- سرمایهگذاری سنگین بر انرژیهای تجدیدپذیر: خورشیدی، بادی و هیدروژن سبز باید ستون فقرات شبکه برق شوند.
- صندوق جهانی انطباق: تأمین مالی برای جوامع آسیبپذیر، به ویژه در نیمکره جنوبی، اولویت اول سیاستگذاری باشد.
جهان دیگر در حاشیه تصمیمگیری نیست؛ لحظه عمل فرا رسیده. هر دهم درجه اهمیت دارد، و هر روز تاخیر، هزینه بازگشت را سنگینتر میکند.
