آلبرتو باربارا، مدیر هنری جشنواره فیلم ونیز، به انتقادها درباره حضور پروژه پرحاشیه DAU در ونیز واکنش نشان داد و آن را «اتهامی نادرست و سیاسی» خواند. او تأکید کرد که این اثر تبلیغات طرفدار پوتین نیست و آن را نقدی بر رژیمهای تمامیتخواه دانست.
واکنش باربارا و مخالفتهای اوکراین
باربارا در یک پست اینستاگرامی با اشاره به «جنگ خونین و بیرحم» در اوکراین نوشت که ایجاد «تار عنکبوت اتهامات مبتنی بر مقدمات نادرست و تحریف واقعیت» برای حمله به جشنواره و فیلم دعوتشده رفتاری پست و غیرقابلقبول است. او افزود: «DAU فیلمی روسی نیست؛ این اثر متعلق به یک مخالف روس است که در فهرست سیاه رژیم قرار گرفته و از همان ابتدا با تهاجم به اوکراین مخالف بوده است.»
این دفاع رسمی پس از بیانیهای مشترک از سوی وزارت امور خارجه اوکراین، وزارت فرهنگ و سفارت اوکراین در ایتالیا منتشر شد که نسبت به حضور پروژهای با پیوندهای مالی و شبکههای نفوذ مرتبط با روسیه در یکی از مهمترین سکوهای فرهنگی جهان هشدار داده بود. در این بیانیه به نقشهای مالی و دانشگاهی اطراف پروژه و نامهایی مانند تئودور کورنتزیس و سرمایهگذار روس، سرگئی آدونیف، اشاره شده است. آدونیف در 2023 از سوی ایالات متحده و در 2022 از سوی اوکراین تحریم شده است.
ریشهها و شکلگیری پروژه DAU
پروژه DAU بین سالهای 2008 تا 2011 میزبان فیلمبرداری اصلی بود و در همین دوره صدها ساعت ماده تصویری تولید شد. این پروژه، که ابتدا قرار بود زندگینامه دانشمند لِو لانداو را بازآفرینی کند، به تدریج به تجربهای غوطهور و میانرشتهای تبدیل شد که با نمونههایی مانند The Truman Show یا Synecdoche, New York مقایسه شده است. اطلاعات تکمیلی درباره لانداو را میتوان در صفحه ویکیپدیا یافت.
بخشی از توسعه اولیه این مجموعه در 2012 توسط آژانس دولتی فیلم اوکراین تأمین شد و بخشهایی از فیلمبرداری در خارکیف انجام شد؛ جایی که یک لوکیشن بسته عظیم با حضور حدود 400 بازیگر غیرحرفهای ایجاد شد و بسیاری از این افراد در مدت فیلمبرداری نسبت به دنیای بیرون منزوی بودند. تا کنون دو عنوان از مجموعه منتشر شدهاند: «DAU. Degeneration» (2019) و «DAU. Natasha» که در 2022 خرس نقرهای برلین را کسب کرد. نسخهای که امسال برای شیر طلایی ونیز رقابت میکند، سومین فیلم از مجموعهای است که قرار است در مجموع به 14 فیلم برسد.
انتقادات اخلاقی و پاسخ سازندگان
پیش از این نمایش «DAU. Natasha» در برلین پرسشهایی درباره شرایط ساخت پروژه مطرح شد؛ از جمله اتهامات مربوط به شرایط نامناسب، رفتار با بازیگران زن و استفاده از خشونت غیرشبیهسازیشده. خراجانوسکی و اعضای گروه بازیگری از جمله ناتالیا برژنایا این اتهامات را قویاً تکذیب کردهاند. در گفتوگویی با مجله Variety، کارگردان درباره روش ساخت گفته بود: «اصلاً پشیمان نیستم؛ روش کاملاً منحصربهفرد و درست بود.»
چرا این پرونده سیاسی شد؟
واکنشهای رسمی اوکراین و محورهای مالی اطراف پروژه مرز میان هنر و سیاست را به بحث کشید: از یک سو حامیان استقلال هنری و آزادی بیان، و از سوی دیگر منتقدانی که معتقدند اعطای پلتفرمهای معتبر به پروژههایی با پیوندهای مالی یا سیاسی مشکوک پیامهای نمادین و سیاسی میفرستد.
انتقادات گستردهتر از جشنواره ونیز
اعتراضها به انتخاب DAU در چارچوبی فراتر از بررسی یک فیلم قرار دارد. امسال هیئت انتخاب ونیز بهخاطر کمبود کارگردانان زن در فهرست رقابتی و نیز غیبت پررنگ استودیوهای بزرگ هالیوود هدف انتقاد قرار گرفت. باربارا در گفتوگو با Variety این حملات را تا حدودی قابل درک خواند و اشاره کرد که اختلافات پیشین درباره پاویونهای ملی، از جمله اسرائیل و روسیه، نیز باعث تنش و استعفاهایی شده بود.
نکات کلیدی
- باربارا از DAU دفاع کرده و آن را نقدی علیه رژیمهای تمامیتخواه توصیف میکند.
- اوکراین نسبت به پیوندهای مالی و تأثیر شبکههای مرتبط با روسیه هشدار داده است.
- پرسشهای اخلاقی درباره روش ساخت پروژه پیشتر مطرح شده و از سوی سازندگان تکذیب شدهاند.
- نمایش DAU در بخش رقابتی ونیز فضای بحث درباره مرزهای هنر، اخلاق و مسئولیتهای فرهنگی را تشدید کرده است.
پیامدها و چشمانداز
نمایش DAU در بخش رقابتی ونیز در سپتامبر عرصهای برای ادامه مناظرات درباره مرزهای هنر، اخلاق ساخت و مسئولیت پلتفرمهای فرهنگی خواهد بود. فارغ از نتایج جوایز، این پرونده مسئولان جشنوارهها را به بازنگری در معیارها و شفافسازی روندها وادار خواهد کرد؛ پرسشی که تأثیر منابع مالی و زمینه سیاسی را در ارزیابی آثار بینالمللی برجسته میسازد.
