تاکاشی مییکی پس از ساخت بیش از صد فیلم بلند، برای نخستینبار به سراغ مستند رفت و «شومِی: میراث زندهٔ کابوکی» را در جشنواره ونیز نمایش داد. فیلم خارج از مسابقه به نمایش درآمد و تمرکز اصلی آن بر مراسم جانشینی ایچیکاوا دانجورُو سیزدهم است.
رو در رو با یک افسانهٔ کابوکی
«شومِی» مراسم جانشینی سال 2022 ایچیکاوا دانجورُو سیزدهم، هاکوئن، را دنبال میکند؛ همان بازیگری که پیشتر در فیلمهای مییکی حضور داشته است. مییکی میگوید دیدار اولیه با دانجورُو هشت سال پیش رخ داد و فرصت ثبت چنین رخدادی قابل گذشت نبود. رابطهٔ آنها حرفهای است؛ اما مییکی از دانجورُو بهعنوان پدیدهای پرانرژی و ناپایدار یاد میکند که هر اجرا وجهی تازه نشان میدهد.
سبک ساخت و رویکرد بیواسطه
در ساخت «شومِی» مییکی رویکردی کممداخله در پیش گرفت تا اجراها تا حد امکان خام و ساده ثبت شوند. هدف اصلی او ثبت زیباییشناسی صرف کابوکی نبود؛ بلکه به تصویر کشیدن آدمهایی بود که پشت این نمایشها ایستادهاند — دانجورُو و پسرش — و برانگیختن کنجکاوی مخاطب برای دیدن اجراهای زندهٔ آنها.
تمایز اجرا در صحنه و در قاب فیلم
مییکی توضیح میدهد که اجرای احساسات روی صحنه تابع قواعد و روایت است و اغلب «احساسِ صحنه» برای حفظ ساختار روایت محدود میشود. در مقابل، حضور دانجورُو در قاب فیلم فرصتی برای نشاندادن آزادتر طبیعت نمایشی او فراهم میآورد. این همافزایی بین سوژه و فیلمساز در برخی لحظات یادآور شخصیتهای خشن و تأثیرگذار آثار پیشین مییکی است.
زمینهٔ بینالمللی و فرصتهای تازه
شناختهشدن تئاتر کابوکی در سطح جهانی طی سالهای اخیر، بهویژه پس از موفقیت فیلمی نامزد اسکار که در گیشهٔ ژاپن موفق بود، مسیر اکران «شومِی» را هم هموارتر کرده است. مییکی اشاره میکند که آن موفقیت فارغ از همکاری مستقیم با صنعت کابوکی رخ داد و شاید برای برخی بازیگران و دستاندرکاران این حوزه غافلگیرکننده بود؛ اما همزمان کنجکاوی مخاطبان جهانی را افزایش داد. برای آشنایی بیشتر با کابوکی میتوان به منابعی مانند ویکیپدیا — تئاتر کابوکی مراجعه کرد.
چرا این مستند مهم است
- نخستین تجربهٔ مستند در کارنامهٔ پُرآوازهٔ مییکی که دامنهٔ هنری او را گستردهتر میکند.
- ثبت مراسم جانشینی که بخشی از تاریخ زندهٔ کابوکی را حفظ و منعکس میکند.
- پلزدن میان سینما و تئاتر؛ فیلم میتواند کنجکاوی مخاطبان سینمایی را برای تجربهٔ اجراهای زندهٔ کابوکی برانگیزد.
نگاهی به آینده
رویکرد غیرمداخلهای مییکی تلاش میکند چهرهٔ انسانی و روزمرهٔ دو نسل بازیگران کابوکی را نشان دهد؛ رویکردی که میتواند بحثبرانگیز باشد اما در عین حال دریچهای تازه برای مخاطبان جهانی باز کند. پرسش اصلی این است که «شومِی» چگونه تجربهٔ تماشاگر را نسبت به تئاتر کابوکی تغییر میدهد و چه تاثیری بر حضور این هنر ژاپنی در صحنههای بینالمللی خواهد گذاشت.
