بازگشتِ معماگونه؛ آغازِ فریبنده
«یادداشتهای من دربارهٔ مریخ» با یک فرضیهٔ ساده اما فریبنده آغاز میشود: یک اخترفیزیکدان آمریکایی در کوههای مجارستان ناپدید میشود و در روز یادبودش، بیهیچ خاطرهای بازمیگردد. تضاد میان زمینهٔ ظریف علمیتخیلی و تنشهای خانگی بهتدریج آشکار میشود و نیمهٔ اول فیلم را شاخص میسازد.
تصویرسازی شاعرانه و الهام از تارکوفسکی
سکانسهای نخست با قابهای طولانی و توجه به جزئیات تصویری همراهاند. مارگوت فوگل (مککنزی دیویس) در استخر روستایی شناور است؛ صدا در آب محو میشود و تصویر به سطوحی اشاره مییابد که یادآور سطح مریخ است. این هالهٔ بصری و میل به ابهام، پیامی نزدیک به رویکرد آندری تارکوفسکی دارد؛ فیلم پرسشها را برجای میگذارد و از حل کردنِ همهٔ رازها پرهیز میکند. فیلمبرداریِ روبرت مالِی و موسیقیِ گابور کرِسِتِش فضایی گرم و وهمآلود میآفرینند که تماشاگر را در نیمهٔ اول همراه نگه میدارد.
بازیها و کشمکشِ زوج
مککنزی دیویس مارگوت را با زبانی بدنی نشان میدهد که هم بیگانه و هم آسیبپذیر است. واکنش او نسبت به صداها و بوها و تلاش نامحسوسش برای نابود کردن دفترچهٔ یادداشت، پرسشهایی بنیادین دربارهٔ هویت و انگیزه برمیانگیزد. روپرت فرند در نقش سم، همسر سوارکار او، سرکوبشدگی و ناامیدیِ مردی را بازی میکند که نمیداند چگونه با زنِ بازگشته روبهرو شود. این اجراها نقطهٔ قوت فیلماند، اما با طولانیتر شدن روایت، تغییرات شخصیتی کمتر آشکار میشوند و تنشهای اولیه تا حدی تحلیل میروند.
علمِ داستان؛ از لاول تا استعارهٔ فرار
فیلم بهطور زیرکانهای به تاریخ ستارهشناسی ارجاع میدهد؛ از جمله به پرسیوال لاول و خطاهای ادراکی که گاهی تحقیقات را در مسیری اشتباه میگذارند. بحثِ مکرر دربارهٔ فرار از قید زمین و خیال استعمار آسمان به استعارهای شخصی تبدیل میشود: سوگ برای رابطه و ناتوانی در پذیرشِ تغییر. این نماد میتوانست فیلم را تثبیت کند؛ اما در نیمهٔ دوم، روایت میل به توضیحِ صریح پیدا میکند و بدینسان از جذابیتِ ابهام میکاهد.
نقاط قوت و کاستیها
- نقاط قوت: تصویرپردازی دقیق، موسیقی سنجیده و بازیِ درخشانِ مککنزی دیویس که بارِ عاطفی فیلم را بر دوش میکشد.
- کاستیها: گرایش به روشنیِ بیش از حد در نیمهٔ دوم، تکرار تمهای دراماتیک بدون پیشرفتِ روایی قابلتوجه و پایانی که پس از پیشدرآمدِ بصری قدرتمند، انتظارات را بهطور کامل برآورده نمیکند.
تماشاگرِ مناسب
آن دسته از تماشاگرانی که از آثار با لایههای نمادین و فضاسازیِ آرام لذت میبرند — لحظاتی شبیه به جنبههای تأملیِ میانستارهای — نیمهٔ اول این فیلم را تحسین خواهند کرد. اما اگر دنبال معمایی هستید که هر پیچِ آن با پاسخهای تازه و شوکهای ساختاری همراه باشد، «یادداشتهای من دربارهٔ مریخ» در نیمهٔ دوم آن توقع را فراهم نمیکند.
جمعبندی و چشمانداز
«یادداشتهای من دربارهٔ مریخ» اثری است که زیباییِ بصری و بازیهای قوی را همزمان دارد، اما در پرداختِ ایدهٔ مرکزی مردد باقی میماند. گاهی شاعرانه پیش میرود و گاهی بیش از حد صریح توضیح میدهد؛ ترکیبِ این دو رویکرد همیشه هماهنگ نمیشود. با این حال، فیلم پرسشی مهم به جا میگذارد: وقتی یک زندگی مشترک بهطرزی مرموز بازتنظیم میشود، چه میزان از گذشته باید سوخته شود تا شاید آیندهای تازه شکل بگیرد؟ این پرسش، حتی با وجود کاستیهای روایی، مخاطب را به تفکر دعوت میکند.
منابع و معرفی بازیگران: دربارهٔ مککنزی دیویس و روپرت فرند میتوان در صفحاتشان در Wikipedia و Wikipedia بیشتر خواند.
