ویسار مورینا با درامی اجتماعی، تند و بیرحم، «شرم و پول»—که اخیراً جایزهٔ بزرگ هیئت داوران ساندنس را کسب کرد—بار دیگر در بخش مسابقهٔ اصلی جشنواره فیلم سارایوو حضور دارد.
چه چیزی «شرم و پول» را برجسته میکند
این سومین فیلم بلند مورینا پس از تبعید است. منتقدان ساندنس این فیلم را تصویری «آرام اما نافذ» از ناامیدی اقتصادی و بهرهکشی در اروپا امروز خواندند. گای لاج در Variety آن را «پرترهای دقیق از خانوادهای در کوزوو تقسیمشده بر اساس طبقهٔ اجتماعی» توصیف کرده است.
خلاصهٔ داستان
داستان حول شابان (آستریت کاباشی) و هاتیکسه (فلونیا کودِلی) میچرخد؛ زوجی در دههٔ چهل که همراه خانوادهٔ گسترده در روستای کوزوو به کشاورزی ساده مشغولاند. یک اختلاف خانوادگی و خیانتی هولناک مسیر زندگی آنها را دگرگون میکند و ناگزیر به مهاجرت به پریشتینا میشوند. فشار تأمین معیشت در پایتخت، آنها را به مشاغل خرد و کمدستمزد سوق میدهد و شابان را تا آستانهٔ فروپاشی روانی پیش میبرد.
تمها و پیامهای «شرم و پول»
اگرچه روایت در کوزوو رخ میدهد، مورینا فیلم را نمادی از وضعیت کلی اروپا میداند؛ قارهای که همزمان با افزایش هزینههای زندگی، کمبود مسکن و رکود دستمزدها، شاهد تشدید شکاف طبقاتی است. او هشدار میدهد که تجربههای کوزوو میتواند سرآغاز مشکلاتی مشابه در کشورهای توسعهیافته باشد: «ما در آلمان به نقطهای میرسیم که احساس میکنیم دقیقاً در حال نزدیکشدن به وضعیتی شبیه این هستیم؛ این نگاهی به گذشته و هشداری برای آینده است.»
تصویر جامعه و طبقه
- فیلم نسبت میان ثروت، جایگاه اجتماعی و کرامت انسانی را واکاوی میکند.
- شخصیتهایی مثل آلبان (آلبان اوکاج)، تاجر تازهثروتمند، ساختارهای طبقاتی را برجسته میسازند: «هر چیز جای خودش را دارد. و هر آدم هم جای خودش را.»
- فروپاشی تدریجی شخصیت شابان نمایانگر پیامدهای یک جامعه است که ارزش انسانها را با معیارهای مالی میسنجد.
پیشینهٔ کارگردان و تولید
مورینا در کوزوو زاده شد و در دههٔ 1990 همراه خانواده به آلمان مهاجرت کرد. او پیشتر با جشنوارهٔ سارایوو ارتباط موفقی داشته و «تبعید» در 2020 در این جشنواره تحسین شد. فیلمنامهٔ «شرم و پول» را مورینا همراه با دورونتینا باشا نوشته است و تولید با مشارکت چند شرکت اروپایی صورت گرفته؛ فروش جهانی فیلم را شرکتهای The Yellow Affair و Espoo برعهده دارند.
جایگاه فیلم در سینمای معاصر
مورینا در هر دو پروژهٔ اخیرش به سراغ زندگی کنارهگیران رفته است؛ افرادی که بهخاطر مهاجرت یا موقعیت طبقاتی به حاشیه رانده شدهاند. این روایتها نشان میدهند مرزبندیهای اجتماعی نه تنها خطی جداکنندهاند، بلکه به درههایی عمیق بدل شدهاند. «شرم و پول» فراتر از یک قصهٔ محلی عمل میکند و بهعنوان آینهای برای نگرانیهای عمومی دربارهٔ جهتگیری جوامع امروز قابلخوانش است.
نمایش در جشنوارهٔ سارایوو
«شرم و پول» در بخش مسابقهٔ اصلی جشنوارهٔ فیلم سارایوو به نمایش درمیآید. جشنوارهٔ سارایوو امسال از 14 تا 21 اوت برگزار میشود و حضور فیلم مورینا در این رویداد، تأییدی بر جایگاهش در مدار جهانی سینماست.
تأثیر بر تماشاگر: «شرم و پول» تماشاگر را وادار به اندیشیدن دربارهٔ تابآوری اجتماعی و آستانهٔ تحمل جمعی میکند؛ فیلمی که پرسشهای اخلاقی و سیاسی جدی دربارهٔ عدالت اجتماعی مطرح میکند و گفتگوهایی گسترده برخواهد انگیخت.
