اوایل دهه 1990 شرایطی عجیب در صنعت موسیقی حاکم بود؛ ایستگاههای رادیویی در چنگال آثار پاپ بیروح و مد در حال محوشدن گروههای هِیر متال گرفتار شده بودند. در سال 1991، اوضاع با ظهور جریان تازه نفس گرانج و به یاری قطعه فراگیر «Smells Like Teen Spirit» از گروه نیراونا، دستخوش تغییر شد. هرچند کرت کوبین و گروهش با این تحول، چرخ تاریخ موسیقی را برای همیشه دگرگون کردند، اما تنها خالقان آثار درخشان در سال دوم این دهه نبودند. گروههای راک نمادین و پادشاه پاپ نیز در همین ایام پرآوازهترین آثار خود را روانه بازار کردند. در ادامه نگاهی به برجستهترین آلبومهای سال 1991 میاندازیم.
10. Dangerous - مایکل جکسون
در سال 1991، مایکل جکسون بیشک مشهورترین موسیقیدان جهان به شمار میرفت. پادشاه پاپ که دهه 80 میلادی را با آلبومهایی نظیر Thriller و Bad به زیر سلطه خود درآورده بود، در آغاز دهه جدید نیز کمترین کندی از خود نشان نداد. آلبوم Dangerous که در 21 نوامبر 1991 منتشر شد، نخستین اثر جکسون پس از چهار سال وقفه بود. او در این مدت هیچ مهارتی را از دست نداده بود و آلبومی 76 دقیقهای ارائه داد که بلافاصله به صدر جدولهای فروش پرتاب شد.
Dangerous اثری از یک هنرمند نمادین است که به تکامل صدای خود ادامه میدهد، این بار اما بدون حضور تهیهکننده همیشگیاش، کوینسی جونز. ترانه Black or White با اشعاری عمیقتر به مسئله نژاد در آمریکا میپردازد و Remember the Time جنبههای روحدارتری از موسیقی جکسون را به نمایش میگذارد. این آلبوم همچنین اثری سرگرمکننده و پر از انرژی با قطعات پرشوری نظیر Jam است. البته باید اعتراف کرد که هیچکدام به کیفیت تکاندهنده Thriller نمیرسند، اما حتی یک قدم کوچک به سمت پایین برای پادشاه پاپ نیز برای تبدیل شدن به یکی از بهترین آلبومهای سال کافی بود.
9. The Low End Theory - A Tribe Called Quest
اوایل دهه 90 میلادی، هیپهاپ در آستانه دگرگونیهای اساسی بود؛ اما پیش از آنکه «گنگستا رپ» با آن نام نامناسب تسلط خود را آغاز کند، گروه A Tribe Called Quest با آلبوم The Low End Theory یکی از شاهکارهای این ژانر را خلق کرد. این آلبوم که در 24 سپتامبر 1991 و یک سال پس از اولین آلبوم گروه منتشر شد، از طراحی جلد با تصویر یک زن سیاهپوست تا اشعار پرداخته به معنای سیاهپوست بودن در آمریکا، با افتخار ریشههای آفریقایی-آمریکایی خود را به تصویر میکشد.
The Low End Theory در عین حال که پیامهای عمیقی دارد، با بیتهای سنگین و جذابی که مخاطب را بدون توجه به نژادش مجذوب خود میکند، این پیام را منتقل میدهد. این یک صدای در حال تکامل است که برای همه طراحی شده؛ آلبومی که هیپهاپ و جاز را به شکلی بینقص در هم میآمیزد و سبک «جَز رپ» را متولد میکند. در دورانی که لحن اکثر آثار خشمگین و منفی بود، آلبوم The Low End Theory با قطعاتی نظیر Check the Rhime و Excursions، جشنی برای زندگی و موسیقی است.
8. Badmotorfinger - ساوندگاردن
سال 1991 سال تثبیت جریان گرانج بود و ساوندگاردن در این مسیر درخشید. سومین آلبوم گروه با نام Badmotorfinger که در 8 اکتبر 1991 منتشر شد، میتوان گفت بهترین اثر آنهاست و به شکلگیری هویت این ژانر کمک شایانی کرد. اگرچه آلبوم Superunknown در سال 1994 اثری صیقلیتر و تجاریتر بود، اما Badmotorfinger لحنی خام و کثیف دارد بدون آنکه جذابیت عامپسند خود را برای توده مردم از دست بدهد. اگر نیراونا رنگ و بوی پاپ را به راک جایگزین تزریق کرد، ساوندگاردن عناصر هوی متال را وارد این معادله کرد.
این آلبوم میزبان برخی از بزرگترین آهنگهای گروه نظیر Jesus Christ Pose، Outshined و Rusty Cage است. گیتار کیم تایل، درامز مت کامرون و بیس بن شپارد در هم میآمیزند، اما با چه کسی شوخی میکنیم؛ ساوندگاردن تماماً در مورد کریس کورنل، خواننده مرحوم و بزرگ گروه است. او نه تنها تمام اشعار را نوشت، بلکه موسیقی بسیاری از قطعات را نیز خلق کرد. صدای او نمادین است؛ گویی فرشتهای با پیراهن فلانلی از آسمان فرود آمده است. هیچکس در سال 1991 صدایی به آن وجاهت و جذابیت نداشت.
7. Use Your Illusion I & II - گانز ان رزز
گروه گانز ان رزز در سال 1987 با اولین آلبوم عظیمشان Appetite for Destruction موفقیت چشمگیری به دست آورد. چهار سال بعد، در 17 سپتامبر 1991، آنها آلبوم دوبل دو و نیم ساعتهای با نام Use Your Illusion I و Use Your Illusion II را منتشر کردند. این آلبوم دقیقاً در زمانی عرضه شد که صدای راک در حال دگرگونی بود، اما گانز ان رزز ثابت کردند که برای صدای سنتیتر خود نیز جایگاهی محکم وجود دارد و آن را به سطوح جدیدی ارتقا دادند.
Use Your Illusion I با کاور فوقالعادهای از آهنگ Live and Let Die اثر پل مککارتنی و بالاد جاودانه November Rain میدرخشد. Use Your Illusion II نیز با حفظ هیجان و انرژی، به تکامل صدای گروه کمک کرد. این آلبومهای دوبل نشان دادند که گانز ان رزز تنها به راکاندرولِ کثیف دهه 80 محدود نیستند و میتوانند با فضاسازیهای موسیقایی غنیتر و ارکسترال، اثری جاودانه خلق کنند.
سال 1991 تنها آغاز یک دهه پرالتهاب نبود؛ بلکه نقطه عطفی شد که طیف گستردهای از ژانرهای موسیقی از پاپ و هیپهاپ تا متال و گرانج را در یک بستر بیبدیل کنار هم قرار داد. گوش دادن به این آثار امروز، ما را به روزهای تولد جریانهای نوین و تکامل اسطورههای پیشین میبرد؛ روزهایی که صنعت موسیقی شجاعت پذیرش تغییر را داشت و آثاری خلق کرد که نسلهای بعد همچنان از آنها الهام میگیرند.
