اسپیسایکس پس از آغاز پروازهای منظم استارشِیپ قصد دارد تولید و پرتابهای گستردهٔ فالکون 9 را کاهش داده و در گامهای بعدی آن را بازنشسته کند. این تصمیم هم جنبههای فنی دارد و هم پیامدهای تجاری و عملیاتی برای شبکهٔ استارلینک و مشتریان دیگر خواهد داشت.
دلایل کنار گذاشتن فالکون 9
ایلان ماسک در پیامی در X اعلام کرد که وقتی استارشِیپ به «چند بار پرواز در هفته» با قابلیت اطمینان بالا برسد، منطقی است منابع تولید و عملیاتی به سمت استارشِیپ منتقل شود تا نرخ پرتاب به «چند بار در روز» افزایش یابد. فالکون 9 از سال 2010 فعال بوده و نزدیک به 700 پرتاب ثبت کرده است؛ اولین راکتی که مرحلهٔ اول آن فرود آمده و مجدداً پرواز کرده است. استارشِیپ اما با طراحی برای بازیافت کامل و ظرفیت حمل بار بسیار بالاتر، مدل عملیاتی متفاوتی ارائه میدهد که برای مقیاسهای بزرگتر مناسبتر است.
برتریهای استارشِیپ
- ابعاد: نسخهٔ فعلی استارشِیپ V3 حدود 124.4 متر ارتفاع دارد مقابل 70 متر فالکون 9.
- ظرفیت حمل بار: استارشِیپ بیش از 100 تن به مدار پایین زمین (LEO) منتقل میکند؛ در حالی که فالکون 9 و فالکون هِوی بهترتیب حدود 25 و 63 تن ظرفیت دارند.
- بازیافت کامل: سوپرهیوی و بخش بالایی «شیپ» برای بازگشت، بازیابی و پرواز مجدد طراحی شدهاند، برخلاف مرحلهٔ بالایی یکبارمصرف فالکون.
برای مطالعهٔ بیشتر در مورد جزئیات فنی استارشِیپ و تاریخچهٔ اسپیسایکس به صفحههای ویکیپدیا دربارهٔ استارشِیپ و اسپیسایکس مراجعه کنید.
تأثیر بر بازار پرتاب و مشتریان
اکثر پرتابهای فالکون 9 در سالهای اخیر به استارلینک اختصاص داشتهاند؛ از سال 2023 بیش از 300 پرتاب برای شبکه انجام شده و امروز خوشهٔ استارلینک بیش از 11,000 ماهواره را دربرمیگیرد. نسل بعدی ماهوارههای استارلینک بزرگتر طراحی شدهاند تا داخل محفظهٔ بار استارشِیپ جای بگیرند، نه روی فالکون 9. گذار به استارشِیپ برای بهروزرسانی شبکهٔ مداری ضروری به نظر میرسد و میتواند نرخ پرتاب را بهصورت نمایی افزایش دهد.
تأثیر بر استارلینک
با انتقال عمدهٔ پرتابها به استارشِیپ، امکان ارسال دستهای ماهوارهها و کاهش هزینهٔ واحد پر ماهواره فراهم میشود، که در سرعتبخشی به توسعهٔ پوشش و ظرفیت شبکه مؤثر خواهد بود.
مشتریان تجاری
برای مشتریان تجاری، استارشِیپ فرصت حمل بارهای حجیم و سنگین را فراهم میآورد، اما تا زمان تثبیت قابلیتهای عملیاتی، برخی مشتریان ممکن است همچنان به فالکون 9 اتکا کنند. گذار کامل مستلزم تطابق قراردادها، بازطراحی ماهوارهها برای محفظهٔ بار جدید و پذیرش ریسکهای اولیهٔ فناوری است.
نقش ناسا و مأموریتهای آرتمیس
ناسا نسخهای از استارشِیپ را بهعنوان فرودگر ماه برای برنامهٔ آرتمیس سفارش داده است. برنامهها نشان میدهد استارشِیپ V3 قرار است در آرتمیس III نقش داشته باشد و در برنامهریزیهای بعدی بهعنوان فرودگر حامل انسان در مأموریتهای ماه بهکار گرفته شود. منابع خبری صنعتی گزارش دادهاند که اسپیسایکس قصد دارد پرتابهای تجاری فالکون 9 را حول و حوش سال 2028 متوقف کند و تنها پروازهای خاص، از جمله پروازهای مرتبط با ایستگاه فضایی بینالمللی، تا 2030 ادامه یابد.
موانع و پرسشهای اصلی
- قابلیت اطمینان: استارشِیپ همچنان در فاز آزمایش است و باید ثابت کند که میتواند به مدار برسد، بخشهای بازیابی را ایمن انجام دهد و بهطور مکرر پرواز کند.
- سازگاری با ایستگاه فضایی: تا کنون قراردادی برای استفادهٔ مستقیم استارشِیپ در عملیات داکینگ با ISS وجود ندارد؛ ناسا خرید مأموریتهای دراگون را برای انتقال خدمه و محموله تا 2030 ادامه میدهد و انتقال این وظایف به استارشِیپ نیازمند حل مسائل مهندسی و ایمنی است.
- زیرساخت زمینی و زنجیرهٔ تأمین: رسیدن به نرخ پرتاب «چند بار در روز» نیازمند توسعهٔ قابلتوجه زیرساختهای پرتاب، تدارکات تولید و فرایندهای پشتیبانی است.
زمانبندی محتمل بازنشستگی فالکون 9
زمان دقیق بازنشستگی فالکون 9 بستگی مستقیم به پیشرفتهای عملیاتی استارشِیپ دارد. تا امروز حدود 13 پرواز آزمایشی زیرمداری انجام شده و آزمایشهای مداری در دستور کار است؛ یکی از آزمایشهای مداری در ماههای آتی برنامهریزی شده است. در صورتی که استارشِیپ پایداری و تکرارپذیری لازم را نشان دهد، بازنشستگی تدریجی فالکون 9 از سال 2028 به بعد شدت خواهد یافت؛ اما تا اثبات کامل قابلیتها، فالکون 9 همچنان بخش مهمی از بازار پرتاب باقی میماند.
چشمانداز
اگر استارشِیپ به وعدههایش عمل کند، صنعت پرتاب وارد دورانی جدید خواهد شد: حملونقل ارزانتر و حجیمتر به مدار امکانپذیر میشود و مدلهای تجاری تازهای شکل میگیرد. با این حال، مقیاس و پیچیدگی این انتقال نشان میدهد که «بازنشستگی فالکون 9» یک رویداد ناگهانی نیست، بلکه فرایندی تدریجی است که موفقیت فنی، توسعهٔ زیرساخت و تصمیمهای تجاری را میطلبد. در سالهای پیش رو مشخص خواهد شد که آیا استارشِیپ میتواند میراث فالکون 9 را به سطحی بالاتر ببرد یا خیر.
