رویدادهای بزرگی مثل جام جهانی فوتبال و تورهای موسیقی جهانی، علاوه بر جنبههای فرهنگی و اقتصادی عظیم، ردپای کربنی سنگینی بر جای میگذارند. سفرهای بینالمللی، ساخت زیرساختها و مصرف بالای انرژی در این رویدادها حجم عظیمی از گازهای گلخانهای تولید میکند. اما یک مطالعه جدید از دانشگاه کمبریج پرده از این حقیقت برداشته است: بیش از ۸۰ درصد از آلودگی جام جهانی ۲۰۲۶ پای هواداران نوشته میشود.
چارچوبی برای سنجش «زیستاقلیمی» رویدادهای بزرگ
تیمی از محققان دانشگاه کمبریج چارچوب تازهای را در مجله Communications Sustainability ارائه دادهاند که به ارزیابی رویدادهای بزرگ از دریچه «قابلیت زیستاقلیمی» میپردازد. آنها با بررسی جام جهانی ۲۰۲۶ (که به فرمت ۴۸ تیمی برگزار شد) و تور اروپایی ۲۰۲۴ گروه کلدپلی، ارزش رفاهی هر رویداد را در مقابل هزینههای انتشار گازهای گلخانهای آن سنجیدند.
پروفسور شان لارکام از دانشگاه کمبریج میگوید: «استراتژیهای اقلیمی مؤثر برای رویدادهایی مثل جام جهانی، فراتر از کاهش انتشارات عملیاتی در ورزشگاهها است. این تنها بخش کوچکی از ردپای کلی محسوب میشود.»
جام جهانی ۴۸ تیمی و رکوردشکنی در انتشار کربن
بر اساس برآورد این تیم، تغییر فرمت جام جهانی از ۳۲ تیم به ۴۸ تیم باعث افزایش ۵۹۰ هزار تنی انتشار گازهای گلخانهای خواهد شد. مجموع انتشار این رویداد به حدود ۴.۲۳ میلیون تن معادل دیاکسید کربن میرسد. از این میان، ۸۲ درصد (حدود ۳.۰۷ میلیون تن) ناشی از سفر هواداران است. جالب اینجاست که میزان انتشار جام جهانی ۲۰۲۶ با کل انتشار سالانه کشور ایسلند برابری میکند.
اگر هزینه اقلیمی این آلایندهها مستقیماً به تماشاگران بازگردانده شود، هر بلیت مسابقه به طور میانگین ۱۱۴ دلار گرانتر تمام میشود.
کلدپلی و نقش کلیدی هواداران در کاهش آلودگی
تحلیل تور اروپایی ۲۰۲۴ کلدپلی (۳۲ اجرا در ۱۰ شهر با ۱.۹ میلیون بلیت) نشان میدهد که اقدامات فنی مانند باتریهای قابل حمل و انرژی خورشیدی فقط ۲ درصد از کاهش انتشار را به خود اختصاص دادهاند. نکته جالب اینجاست که ۹۸ درصد کاهش آلودگی ناشی از تغییر داوطلبانه رفتار هواداران در انتخاب روش سفر بوده است.
کلدپلی اپلیکیشنی اختصاصی برای مقایسه گزینههای حملونقل کمکربن ارائه کرد و با تخفیفهای ویژه برای هوادارانی که به شیوه سبز سفر میکردند، این تغییر رفتار را تشویق کرد.
نتیجه کاهش ۴۸ درصدی انتشار ناشی از سفر هواداران و در مجموع کاهش ۴۶ درصدی انتشار کلی تور در مقایسه با تورهای معمولی بود. عملاً آلودگی تور کلدپلی به نصف کاهش یافت.
چگونه تصمیم بگیریم که یک رویداد برگزار شود یا نه؟
محققان یک چارچوب اقتصادی دو مرحلهای برای مدیریت هزینههای اقلیمی رویدادهای بزرگ پیشنهاد کردهاند:
- مرحله اول: مقایسه منافع اقتصادی برگزارکننده و ارزش دریافتی تماشاگران (بر اساس تقاضای بلیت) با هزینه پولی انتشار گازها. اگر هزینه از منفعت بیشتر باشد، رویداد باید کوچکتر، بازطراحی یا لغو شود.
- مرحله دوم: گنجاندن هزینه خسارت تغییرات اقلیمی در بودجه کلی رویداد. تیم تحقیقاتی معتقد است برگزارکنندگان باید هزینه انتشار مستقیم را پرداخت کنند، اما هزینه انتشار غیرمستقیم (مثل سفر هواداران) باید بین آنها و تماشاگران تقسیم شود.
جکسون گلدمن، نویسنده همکار این مطالعه، میگوید: «رویدادهای تفریحی بزرگ معمولاً رفاه کافی برای پوشش هزینههای انتشار خود تولید میکنند. حالا نوبت برگزارکنندگان و هواداران است که با هم برای مسئولیتپذیری در این زمینه همکاری کنند.»
آیا اقتصاد بر محیط زیست میچربد؟
اعمال این چارچوب روی جام جهانی ۲۰۲۶ و تور کلدپلی نشان داد که در هر دو رویداد، منافع اقتصادی از هزینههای اقلیمی بیشتر است. اما محققان هشدار میدهند که اگر هزینه اجتماعی کربن (قیمت هر تن انتشار بر اساس خسارت واقعی آن) افزایش یابد، این معادله برای جام جهانی ممکن است به هم بخورد. به عبارت دیگر، آینده این رویدادها به تعادل میان لذت هواداران و هزینهای است که زمین میپردازد.
