پژوهشها روی دلفینها، فیلها، طوطیها و برخی نخستسانان نشان میدهد آنها ممکن است برای اشاره به همنوعان از برچسبهای صوتی استفاده کنند؛ رفتاری که بهظاهر شبیه «نام» است. با این حال پژوهشگران در تعریف عملیاتی و تفسیر این پدیده بین گونهها اتفاق نظر ندارند.
شواهد قوی از دلفینها
از دههٔ ۱۹۶۰ پژوهشگران دریافتند بچههای دلفین بینیبطری (Tursiops) سوتهایی با الگوی فردی میسازند که به آنها «سوتهای امضا» گفته میشود. آزمایشهای پخش صدا نشان داده دلفینها سوت امضای دیگری را تقلید میکنند تا تماس اجتماعی برقرار کنند و میتوانند این سوتها را مستقل از صدای صاحبِ سوت بشناسند. مجموعه شواهد نشان میدهد دلفینها این سوتها را بهعنوان برچسبی نمادین برای افراد نسبت میدهند و هنگام همکاری و تعامل اجتماعی از آنها استفاده میکنند.
فیلها؛ غُژغُژِ اختصاصی و واکنش هدفمند
در آزمایشهای پخش صدا روی فیلهای آفریقایی (Loxodonta) پژوهشگران صداهای بم و غُژغُژهایی یافتهاند که برای هر فرد منحصر به فرد بهنظر میرسند. مطالعهای که بهصورت پیشچاپ در ۲۰۲۳ منتشر شد نشان داد فیلها هنگام پخش «نام» خود سریعتر به سمت بلندگو میآیند و واکنش صوتی بیشتری نشان میدهند. برخی پژوهشگران این صداها را «شبیه خرخرِ گربهٔ عظیم» توصیف کردهاند؛ نتیجهای که نشان میدهد برخی پستانداران بزرگ نیز ممکن است برچسبهای صوتی اختصاصی داشته باشند.
طوطیها و یادگیری برچسبهای صوتی
در گونههایی مانند طوطیچهٔ عینکی (Forpus conspicillatus)، آزمایشهای پخش صدا و نظرسنجیها از صاحبان پرنده نشان میدهد بسیاری از طوطیها از برچسبهای صوتی برای اشاره به افراد یا حیوانات استفاده میکنند. در یک نظرسنجی از حدود ۸۰۰ طوطی، نزدیک نیمی از پرندگان نامهای خاص افراد یا جانوران آموختهشده را بهدرستی بهکار بردند؛ برخی مالکان حتی گزارش دادهاند طوطیشان افراد را هنگام صدا زدن با نام اشتباه «تصحیح» میکند. با این حال رفتار طوطیهای آزاد ممکن است متفاوت باشد و پژوهشهای میدانی بیشتری لازم است تا روشن شود آیا این برچسبها در شبکههای اجتماعی طبیعی هم معنای نمادین دارند یا صرفاً بازنمایی آموختهشده از محیط انسانیاند.
مارموسِتها و اختلاف در تفسیر دادهها
در مطالعهای روی مارموسِتها گزارش شد برخی آواها بهصورت هدفمند به افراد مشخصی خطاب میشوند و ظاهراً از اعضای خانواده یاد گرفته میشوند. اما منتقدان، از جمله کِلی یائاکولا، اشاره کردهاند که این فراخوانها تنها بین ۱۶٪ تا ۶۱٪ موارد بهدرستی شناسایی شدهاند و ممکن است نمونههایی از تقلید صوتی ساده باشند نه «نام» به معنای نمادین انسانی.
چالشِ تعریف «نام»؛ سه معیار پیشنهادی
یک مشکل اساسی تعیین تعریف عملیاتیِ «نام» برای گونههای مختلف است. در مقالهای از ژوئیهٔ ۲۰۲۶ یائاکولا و همکاران سه معیار حداقلی پیشنهاد کردند که پژوهشها باید آنها را بررسی کنند:
- ارجاع فردی: فراخوان باید دقیقاً به یک فرد مشخص نسبت داده شود.
- نمایندگی نمادین: فراخوان در ذهنِ صادرکننده بهعنوان نمایندهٔ آن فرد ذخیره شده باشد.
- معنای مشترک: دستکم دو فرد دیگر آن فراخوان را با همان شخص مرتبط بدانند.
با اعمال این معیارها، یائاکولا میگوید شواهد مربوط به دلفینها قویتر از دیگر گونههاست و برای فیلها، طوطیها و مارموسِتها هنوز به پژوهشهای بیشتری دربارهٔ نمایندگی نمادین نیاز است.
چرا برچسب صوتی برای حیوانات اهمیت دارد؟
برچسبهای فردی میتوانند در گروههای بزرگ یا شبکههای اجتماعی پیچیده کاربردهای حیاتی داشته باشند: تسهیل تماس از راه دور، هماهنگی در همکاری و حفظ پیوندهای اجتماعی. شناسایی فردی از طریق صدا بهویژه در محیطهایی که دید محدود است یا اعضا از هم فاصله دارند، کارآمد است.
مسیر پژوهش پیش رو
برای قضاوت قطعی دربارهٔ اینکه آیا حیوانات «نام» به کار میبرند یا صرفاً الگوهای صوتی خاصی دارند، لازم است آزمایشها با معیارهای مشترک بین گونهها تکرار شود، دادههای زمینهای و تجربی افزایش یابد و نقش یادگیری اجتماعی و تقلید از همنوع روشنتر گردد. اگر پژوهشهای آینده نشان دهند نمایندگی نمادین و معنای مشترک در گونههای بیشتری وجود دارد، فهم ما از منشأ و تکامل نشانهها در جهان جانوران تحول خواهد یافت و مرزهای تصورمان از زبان بین انسان و دیگر گونهها دگرگون میشود.
