مطالعات میدانی جدید نشان می‌دهد حضور کوجرها (پوما، شیرکوهی) در حاشیه زیستگاه‌های جنگلی می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی احتمال برخورد خودرو با گوزن را کاهش دهد.

داده‌ها و روش‌شناسی

پژوهشی منتشرشده در Current Biology رفتار گوزن‌ها را در مناطقی که کوجرها فعال‌اند بررسی کرد. تیم تحقیق از سال 2018 برنامه‌ای برای پایش کوجرها در شبه‌جزیره المپیک اجرا کرده و داده‌های بیش از 500 دوربین تله‌ای را با آمار تصادفات خودرو–گوزن در یک بازه چندساله مقایسه کرده است تا نقش کوجرها در جابه‌جایی گوزن‌ها و کاهش برخوردها تحلیل شود.

پایش دوربینی و مقایسه با آمار تصادفات

  • بیش از 500 دوربین تله‌ای برای ثبت حضور و فعالیت کوجرها و گوزن‌ها نصب شد.
  • آمار تصادفات خودرو–گوزن از پایگاه‌های محلی و گزارش‌های صنعت بیمه جمع‌آوری شد و با الگوهای حضور کوجرها هم‌پوشانی داده شد.
  • تحلیل‌ها عوامل محیطی و مکانی مانند تراکم جاده‌ها، پوشش گیاهی و تغییرات فصلی را در نظر گرفتند.
کوجر در محیط جنگلی؛ شکارچی ایستاده و نگاه به دوردست

چرا کوجرها تأثیرگذارند؟

کوجرها شکارچیانی غافلگیرکننده‌اند و به زیستگاه‌های لبه‌ای و تکه‌تکه‌شده گرایش دارند. جاده‌ها و توسعه‌های کم‌تراکم در حاشیه جنگل‌ها فرصت‌های کمین فراهم می‌کنند؛ نتیجه این وضعیت دور شدن گوزن‌ها از حاشیه‌ها و پناه بردن به عمق جنگل است که احتمال تلاقی با وسایل نقلیه را کاهش می‌دهد.

یافته‌های کلیدی

  • گوزن‌ها در مناطقی که کوجرها فعال بودند؛ به‌طور میانگین 15٪ بیشتر از حضور در مناطق شکار اجتناب کردند.
  • زمان صرف‌شده گوزن‌ها در بخش‌های جنگلی‌تر تا 86٪ افزایش یافت که حضور آن‌ها در کنار جاده‌ها را کاهش می‌داد.
  • در دوره‌ای پنج‌ساله، ضریب برخورد خودرو–گوزن بیش از 76٪ کاهش یافت در مقایسه با نواحی دارای تراکم پایین کوجر.

زمینه پژوهشی و مقایسه با مطالعات دیگر

پژوهشگران از مدل‌ها و نتایج مطالعات پیشین درباره گسترش کوجرها و بازمعرفی گوشت‌خواران دیگر، از جمله تحلیل‌های مربوط به بازمعرفی گرگ‌ها، استفاده کردند. این مقایسه‌ها نشان می‌دهد کاهش تصادفات عمدتاً ناشی از تغییرات رفتاری گوزن‌هاست نه صرفاً کاهش کلی جمعیت آن‌ها.

پیامدها برای مدیران منابع طبیعی و سیاست‌گذاران

پاسخ مدیریتی می‌تواند شامل حمایت یا تسهیل حضور گوشت‌خواران بومی، حفظ و بازسازی زیستگاه‌های عمقی جنگل و طراحی فضایی جاده‌ها باشد. سازمان‌هایی مانند Panthera پیش‌‌تر برنامه‌های پایش و حفاظت را اجرا کرده‌اند. داده‌های صنعت بیمه نیز اهمیت موضوع را نشان می‌دهد؛ برای نمونه State Farm گزارش کرده بین سال‌های 2022 و 2023 حدود 1.8 میلیون ادعای بیمه مرتبط با برخورد خودرو–حیوان ثبت شده و IIHS روند افزایشی تلفات ناشی از این برخوردها را دنبال می‌کند.

محدودیت‌ها و پرسش‌های باز

یکی از محدودیت‌های این مطالعه اتکای عمده به مشاهدات تابستانی بود؛ به‌همین‌خاطر اثرات فصلی به‌ویژه در دوره‌های جفت‌گیری گوزن («رات») که تحرک و احتمال تصادف افزایش می‌یابد، نیازمند بررسی جداگانه است. همچنین پهنه جغرافیایی محدود پژوهش نشان می‌دهد یافته‌ها باید در زیستگاه‌ها و شرایط متفاوت بازآزمایی شوند.

خلاصه و راهکارهای پیشنهادی

یافته‌ها نشان می‌دهد مدیریت هوشمند زیستگاه و حمایت از گوشت‌خواران بومی می‌تواند بخشی از راهکارهای کاهش تصادفات باشد. پیشنهادهای عملی عبارت‌اند از:

  • تقویت برنامه‌های پایش و حفاظتی برای کوجرها و سایر گوشت‌خواران بومی.
  • حفظ و پیوستگی زیستگاه‌های عمقی جنگل برای تشویق دورشدن گونه‌های گوزن از حاشیه جاده‌ها.
  • ادغام داده‌های ترافیکی و اکولوژیک در طرح‌های طراحی جاده و تدوین نقاط کاهش سرعت یا عبور حیات‌وحش.
  • گسترش مطالعات فصلی و جغرافیایی برای تدوین راهکارهای مدیریتی منعطف و مقیاس‌پذیر.

منابع مرتبط: مطالعه در Current Biology، اطلاعات عمومی درباره کوجر در ویکی‌پدیا و برنامه‌های پایش Panthera.