نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد تودههای گستردهٔ درختان سپیدار میتوانند بهعنوان حایلی طبیعی مانع پیشروی آتشسوزیهای جنگلی شوند و سرعت گسترش شعلهها را کاهش دهند؛ حتی در سالهای آتشسوزی شدید مانند 2023. این مطالعه در مجلهٔ Forest Ecology and Management منتشر شده است.
چرایی اثربخشی تودههای سپیدار
هرچند درخت سپیدار منفرد بهخاطر پوستۀ نازک سریع میسوزد، تودههای یکپارچهٔ سپیدار در عمل رفتار متفاوتی نشان میدهند و در مقایسه با تودههای درختان مخروطی مقاومت بیشتری در برابر گسترش آتش دارند. عوامل کلیدی عبارتاند از:
- رطوبت بالای برگها و پوشش زیرین که قابلیت احتراق را کاهش میدهد.
- نبود رزینهای بسیار قابل اشتعال که در برخی مخروطیها آتشگیرتر است.
- ارتفاع برگها و ساختار تاج که انتقال سریع آتش به پوشش بالایی و «پرش» آتش بین درختان را محدود میکند.
دادهها و روش تحلیل
فلوی پلتیه، پژوهشگر دکترا در دانشگاه مکگیل، نقشههای گونهٔ غالب درختان سراسر کانادا را با نقشههای ماهوارهای آتشسوزی از سه سال اخیر، از جمله فصل پرخسارت 2023، مقایسه کرد. او تعیین کرد کدام گونهها بیشتر درون محدودهٔ آتش و کدام در پیرامون آن حضور دارند. نتیجهٔ اصلی این بود که سپیدار بیش از دو برابر در پیرامون شعلهها دیده میشود تا درون آن؛ در حالی که گونههای مخروطی مانند سرخکاج و سایر سوزنیبرگان در داخل و خارج آتش تقریباً به یک اندازه حضور داشتند.
تأثیر بر سرعت گسترش آتش
افزایش درصد سپیدار در یک ناحیه با کاهش میزان جنگل سوخته در هر روز آتش همراه بود؛ یعنی تودههای سپیدار نه تنها شدت سوختن را کاهش میدهند، بلکه سرعت پیشروی آتش را کند میکنند. این اثر حتی در اوایل فصل، پیش از کامل شدن رویش برگها، قابل مشاهده بود.
پیامدهای مدیریتی و حفاظتی
نتایج پژوهش نشان میدهد حفظ یا کاشت تودههای سپیدار و دیگر گونههای پهنبرگ پیرامون جوامع آسیبپذیر میتواند ابزار مؤثری برای افزایش تابآوری منظرههای جنگلی در برابر آتش باشد. نکات اجرایی مهم:
- ایجاد حایلهای گیاهی عمیق و گسترده از گونههای برگریز به جای ردیفهای تکی؛ عمق پیشنهادی معمولاً بین 100 تا 300 متر است تا شعلهها نتوانند از بالای تودهها عبور کنند.
- بازنگری در سیاستهای استفاده از علفکشها و جلوگیری از تشدید تککشتها که تنوع گونهای را کاهش میدهند.
- ادغام دانش بومی و تجربیات محلی با دادههای ماهوارهای و تحلیلهای علمی برای طراحی استراتژیهای مؤثرتر مدیریت منظر.
تضاد با شیوههای متداول جنگلداری
پلتیه اشاره میکند که برخی شرکتهای جنگلداری برای ایجاد تککشتهای اقتصادیتر، درختان برگریز از جمله سپیدار را با علفکشهایی مانند گلیفوزیت کاهش میدهند. چنین رویکردهایی میتواند ترکیب گونهای جنگل را بهسمت الگوهای آسیبپذیرتر سوق دهد و ریسک آتشسوزی را افزایش دهد. پژوهشگران امیدوارند نتایج جدید مدیران جنگل و سیاستگذاران را به بازنگری در روشها و ترویج منظرهای مخلوط ترغیب کند.
دیدگاه کارشناسان
آنتونی تیلور، متخصص مدیریت جنگل در دانشگاه نیوبرانزویک، میگوید مردم بومی و جنگلبانان محلی سالها تجربهٔ تأثیر حفاظتی درختان پهنبرگ را داشتهاند. این مطالعه با استفاده از دادههای گستردهٔ آتشهای واقعی، آن ادراکهای سنتی را به شواهد کمی پیوند زده و نشان میدهد تغییر بهسمت چشماندازهای مخلوط و کاستن از تککشتهای نرمچوبی میتواند تابآوری جنگلها را افزایش دهد.
جمعبندی و چشمانداز
تغییر در رویکردهای مدیریت جنگل، ازجمله ترویج تودههای سپیدار و گونههای پهنبرگ دیگر، میتواند به کاهش خطر آتشسوزی کمک کند. اجرای این تغییرات نیازمند همراهی سیاستگذاران، صنعت جنگلداری و جوامع محلی است. ترکیب راهکارهای طبیعی با اقدامات کاهش خطر آتش، میتواند چشماندازهای جنگلی را در برابر موجهای پیاپی آتشسوزی مقاومتر کند و هم امنیت مردم و هم منافع بلندمدت اقتصادی را حفظ نماید.
برای اطلاعات تکمیلی دربارهٔ سپیدار و زمینهٔ کلی آتشسوزیهای جنگلی به صفحات Populus tremuloides در ویکیپدیا و Wildfire در ویکیپدیا مراجعه کنید.
