خواب کافی، کلید کاهش وزن؟
بسیاری از تحقیقات پیشین در مورد ارتباط کمخوابی و چاقی، عمدتاً بر محرومیت شدید از خواب (مثلاً محدود کردن خواب به ۴ ساعت در شب) متمرکز بودهاند. این مطالعات نشان میدادند که چنین شرایطی میتواند اشتها را افزایش داده و منجر به پرخوری و در نهایت افزایش وزن شود. اما مشکل اینجاست که افراد کمی میتوانند چنین محدودیت شدیدی را برای مدتی بیش از چند روز تحمل کنند. بنابراین، کاربرد عملی این یافتهها در دنیای واقعی محدود است و مشخص نیست که آیا انواع رایجتر و خفیفتر کمخوابی (مثلاً ۵ تا ۶ ساعت خواب در شب) نیز به همان اندازه خطرناک هستند یا خیر.
این سوال، زمینهساز مطالعه جدیدی از تیم تحقیقاتی دانشگاه کلمبیا شد. این تحقیق نشان میدهد که کمخوابی خفیف اما مزمن – مشکلای که حدود ۳۰ درصد از بزرگسالان را درگیر کرده – میتواند تأثیر مستقیم و قابلتوجهی بر افزایش وزن داشته باشد. ماری-پیر سنت اونژ، استاد پزشکی تغذیه در دانشگاه کلمبیا، در این باره میگوید: «مطالعه ما نشان میدهد که خواب کافی میتواند به کاهش خطر افزایش وزن و بیماریهای مرتبط با چاقی مانند دیابت و بیماریهای قلبی کمک کند.»
کمخوابی خفیف؛ افزایش وزن کوچک اما مداوم
در این پژوهش، ۹۵ بزرگسال که معمولاً حداقل ۷ ساعت در شبانهروز میخوابیدند و دارای ریسک فاکتورهای قلبی-عروقی و متابولیک بودند، مورد بررسی قرار گرفتند. از شرکتکنندگان خواسته شد به مدت ۶ هفته، زمان خواب خود را ۹۰ دقیقه دیرتر از معمول تعیین کنند و مدت خواب و فعالیت بدنیشان با مانیتورهای مچی ثبت شد. سپس برای ۶ هفته بعد، آنها برنامه خواب عادی خود را دنبال کردند. محققان در هر دو دوره، وزن، دور کمر، ترکیب بدن و سطح ناشتای چندین هورمون مرتبط با اشتها را اندازهگیری کردند.
نتایج شگفتانگیز بود: در دورهای که خواب شرکتکنندگان به طور متوسط ۸۰ دقیقه کاهش یافت، وزن آنها به طور میانگین حدود ۰.۴۵ کیلوگرم (یک پوند) افزایش یافت. اگر این روند در طول یک سال ادامه یابد، میتواند منجر به افزایش وزن قابل توجهی شود. همچنین، در دوره کمخوابی، میانگین زمان نشستن روزانه ۱۷ دقیقه بیشتر شد. در مردان و زنان یائسه این رقم به ۳۰ دقیقه در روز میرسید. به عبارت دیگر، حتی با در نظر گرفتن زمان بیداری بیشتر، افراد در دوره کمخوابی بیشتر بیتحرک بودند.
نکته جالب دیگر درباره هورمون لپتین بود که اشتها را سرکوب میکند. بر خلاف انتظار بر اساس مطالعات کمخوابی شدید، سطح لپتین در دوره محدودیت خواب افزایش یافته بود. این نشان میدهد که مکانیسمهای تأثیر کمخوابی خفیف با نوع شدید آن متفاوت است و لزوماً از طریق افزایش اشتها عمل نمیکند.
گام بعدی: تحقیق درباره مزایای جبران کمخوابی
یک مطالعه قبلی روی زیرمجموعهای از همین شرکتکنندگان (۳۸ زن) تأثیرات گستردهتری را نشان داده بود. در زنانی که در معرض خطر بالای بیماریهای قلبی-عروقی و متابولیک بودند، کاهش ۸۰ دقیقهای خواب در شبانهروز به مدت ۶ هفته منجر به افزایش مقاومت به انسولین (یک عامل خطر برای دیابت نوع ۲) شد. این تأثیر به ویژه در زنان یائسه چشمگیرتر بود. مطالعه دیگری روی همین افراد نشان داد که کمخوابی خفیف باعث میشود سلولهای ایمنی خون بیشتر به سمت محلهای التهاب مهاجرت کنند که این خود میتواند زمینهساز بیماریهای التهابی و قلبی شود.
ماری-پیر سنت اونژ تأکید میکند: «همه یافتههای ما نشان میدهد که خواب ناکافی خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با چاقی را افزایش میدهد. گام بعدی این است که ببینیم افرادی که به طور مزمن کمخوابی دارند، با بهبود مدت خواب خود چه مزایای سلامتی میتوانند به دست آورند.» بنابراین، این تحقیق نه تنها هشدار جدی درباره عواقب سلامتی کمخوابی خفیف است، بلکه نویدبخش این است که حتی تغییرات کوچک در عادات خواب میتواند تأثیر مثبت قابل توجهی بر سلامت متابولیک و کاهش وزن داشته باشد.
