تغییر اقلیم و امنیت غذایی ارتباطی مستقیم دارند: گرمتر شدن زمین کیفیت مواد غذایی و دسترسی مردم به آن را دگرگون میکند و روی سلامت نسلهای آینده اثر میگذارد.
یک مثال واقعی: گندمِ کلرادو در معرض شوک آبوهوایی
در ایالت کلرادو، پس از زمستانی گرم و خشک، یک موج سرمای ناگهانی رخ داد؛ گیاهان حدود 12 ساعت در یخبندان بودند و دو روز بعد دما تا حدود 90 درجه فارنهایت (32.2 درجه سانتیگراد) بالا رفت. هنگام جمعبندی برداشت در ماه ژوئیه، 73٪ از مزارع در وضعیت ضعیف یا بسیار ضعیف گزارش شدند و برآوردها نشان داد محصول سال 2026 کوچکترین محصول ایالت از سال 1965 بوده است.
چرا غذاها در جهانی گرمتر کمتر مغذی میشوند
افزایش دیاکسیدکربن در جو روی ترکیب شیمیایی گیاهان تأثیر میگذارد؛ محصولاتی که در سطوح بالاتر CO2 رشد میکنند معمولاً سطح کمتری از روی، آهن، پروتئین و برخی ریزمغذیها دارند. میانگین جهانی CO2 اکنون بیش از 420 ppm است و در برخی سناریوها تا پایان قرن به حداقل 550 ppm میرسد. این روند میتواند تا سال 2050 کمبود روی را برای حدود 175 میلیون نفر و کمبود پروتئین را برای حدود 122 میلیون نفر تشدید کند.
پیامدهای سلامت
- کمبود روی: کاهش کارایی سیستم ایمنی، مشکلات پوستی و تأثیر منفی بر رشد در کودکان.
- کمبود پروتئین: کوتاهی قد، خستگی، ضعف عضلانی و افزایش ریسک شکستگیها.
این روند با شیوههای اصلاح نژاد و کشاورزی که بر صرفاً افزایش بازده تمرکز کردهاند آغاز شده بود و اکنون تغییر اقلیم کیفیت غذایی را بیشتر تنزل میدهد.
زنجیرهٔ تولید غذا کجا آسیب میبیند؟
تهدیدها در بخشهای مختلف زنجیرهٔ غذایی متفاوتاند:
- زمینهای ساحلی: بالا آمدن سطح دریا و نفوذ آب شور موجب شوری خاک و کاهش کارایی کشتهایی مانند برنج میشود.
- خشکسالی و نوسانات دما: موجهای گرما و سرمازدگی ناگهانی میتوانند محصول را از بین ببرند و نوسانات قیمتی سالانه ایجاد کنند.
- اختلال در گردهافشانی: کاهش جمعیت زنبورها و سایر گردهافشانها تولید میوه و سبزی را کم میکند.
- گسترش آفات و بیماریها: شرایط گرم و مرطوب مستعد رشد قارچها و آفات است و ریسک بیماریهای گیاهی را بالا میبرد.
- اقیانوسها و ماهیان: اسیدی شدن و گرمایش دریایی زیستگاههای مرجانی را تضعیف کرده و صید جوامع ساحلی را کاهش میدهد؛ برخی گونهها به سمت قطبین جابجا میشوند.
کدام کشورها و جوامع آسیبپذیرترند؟
آسیبها جهانیاند اما در مناطق کمتر توسعهیافته شدیدتر احساس میشوند؛ جایی که دسترسی به واردات محدود و منابع مالی برای جبران افزایش قیمتها اندک است. جنوب شرق آسیا، کارائیب، بخشهایی از آفریقا، آمریکای مرکزی و اقیانوس آرام در فهرست پرآسیبها قرار دارند.
راهکارها: از مزرعه تا سیاستگذاری
مواجهه با این چالش نیازمند ترکیبی از اقدامات فنی، مدیریتی و سیاستی است. نکات عملی و کلیدی عبارتاند از:
- توسعهٔ گونههای مقاوم و مغذیتر: اصلاح نژاد هدفمند و کشاورزی دقیق میتواند بازده و ارزش غذایی محصولات را حفظ یا بهبود دهد.
- مدیریت آب و خاک: آبیاری بهینه، بازسازی ساختار خاک و کنترل شوری برای حفظ زمینهای کشاورزی ضروریاند.
- حفاظت از گردهافشانها و تنوع زیستی: نگهداری زیستگاهها و کاهش استفاده از آفتکشهای مضر تولید را پایدارتر میکند.
- کاهش انتشار گازهای گلخانهای: گزارشهای IPCC و پژوهشهای بینالمللی نشان میدهند تنها با کاهش قابل توجه انتشار میتوان از بدترین سناریوها جلوگیری کرد.
- تقویت شبکههای ایمنی غذایی: ذخیرهسازی مناسب، توزیع عادلانه و حمایتهای اجتماعی از خانوارهای آسیبپذیر جلوی بروز بحرانها را میگیرد.
پیشنهادهایی برای سطح عملیاتی و سیاستگذاری
- برای کشاورزان: اتخاذ روشهای کشاورزی حفاظتی، تنوعبخشی به کشتها و استفاده از سیستمهای آبیاری کارآمد.
- برای مدیران و سیاستگذاران: سرمایهگذاری در تحقیقاتِ اصلاح نژادِ مغذی، برنامههای تأمین مالی کشاورزی مقاوم و ایجاد سازوکارهای حمایتی برای خانوارهای کمدرآمد.
- برای جوامع و مصرفکنندگان: کاهش ضایعات غذایی، حمایت از تولید محلی و تقاضای محصولات پایدار.
چشمانداز سفرههای آینده
کاهش انتشار گازهای گلخانهای و سرمایهگذاری در کشاورزی مقاوم به اقلیم تصمیماتی زمانبر و نیازمند همکاری میان علم، بخش خصوصی و دولتهاست. بدون اقدام سریع و هدفمند، کیفیت و دسترسی به غذا برای میلیونها نفر در آینده کاهش خواهد یافت. ترکیب راهکارهای فنی و سیاستهای حمایتی میتواند امکان حفظ و بهبود امنیت غذایی برای نسلهای بعد را فراهم کند.
برای مطالعهٔ بیشتر میتوانید گزارشهای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد و بررسیهای منتشرشده در نشریات علمی معتبر را دنبال کنید.
