فوران عظیم یک آتشفشان در جنوبشرقی آسیا میتواند تابستان جهانی را خراب کند و میلیونها نفر را در معرض قحطی جهانی قرار دهد. خاکستر و دیاکسید گوگرد به لایههای بالایی جو میرسند، نور خورشید پراکنده میشود و فصل رشد در مناطقی که امروز بیشترین تولید غذا را دارند بهسرعت مختل میشود.
دلیل اهمیت تهدید
سه نوع رویداد میتواند سیستم غذایی جهانی را ظرف هفتهها یا ماهها متلاشی کند: جنگ هستهای، فوران عظیم آتشفشان و خاموشیهای قارهای ناشی از توفانهای خورشیدی یا حوادث زیرساختی. همه این وقایع میتوانند تابش خورشید را کاهش دهند، عرضه کود و سوخت را مختل کنند و زنجیره تأمین غذا را متوقف سازند.
دادههای دیرینهاقلیمشناسی و تحلیلهای علمی احتمال رخداد دوباره فورانهایی در مقیاس تامبورا (Mount Tambora) را نشان میدهد؛ برای مروری بر نمونههای تاریخی میتوان به صفحه تامبورا و مفهوم «زمستان آتشفشانی» در ویکیپدیا مراجعه کرد. همچنین برآوردهای مربوط به رویداد کارینگتون نشان میدهد توفانهای خورشیدی میتواند ریسک قابلتوجهی برای شبکههای برق و ارتباطات قارهای ایجاد کند (جزئیات تاریخی).
سه اقدام فوری و عملی
برای کاهش احتمال قحطی جهانی، دولتها و نهادهای بینالمللی باید فوراً این سه محور را اجرا کنند:
۱) گنجاندن سناریوهای فاجعهآمیز بزرگ در ارزیابیهای ملی ریسک
- تعریف سناریوی «بدترین امکان معقول» که شامل جنگ هستهای، فورانهای عظیم و خاموشیهای سراسری باشد.
- انجام شبیهسازیهای تأثیر بر تولید غذا، ذخایر استراتژیک، و شبکه توزیع برای تصمیمگیریهای بودجهای و لجستیکی.
۲) پیشتوافق روی قواعد تجاری اضطراری
- تعیین قواعد صادرات اضطراری، مسیرهای ترجیحی ترانزیت و اولویتبندی کالاهای اساسی تا از بسته شدن بازار جهانی در شوکها جلوگیری شود.
- شناسایی نقاط حساس زنجیره تأمین—برای نمونه وابستگی به تنگه هرمز که میتواند اختلال در دسترسی به کود را سالها طولانیتر کند (اطلاعات تنگه هرمز).
۳) سرمایهگذاری در تولید غذاهای کمنور و پروژههای پایلوت
- حمایت مالی از آزمایشهای مقیاسپذیر روی کشاورزی عمودی، هیدروپونیک، آئروپونیک، پروتئینهای میکروبی، و تولید مبتنی بر مخمر و جلبک.
- ایجاد مراکز آزمایشی ملی و شبکههای منطقهای برای توسعه و ارزیابی فناوریهای جایگزین تولید غذا با منابع محدود.
نمونههایی از فناوریهای جایگزین
پروژههای آزمایشی باید به سه پرسش پاسخ دهند: چه مواد غذایی را با منابع صنعتی یا انرژی بسیار محدود میتوان تولید کرد؟ چه راهکارهایی برای ذخیرهسازی کالری در سطح ملی مقرونبهصرفهاند؟ و کدام فناوریها سریعاً مقیاسپذیرند؟ فناوریهای دارای پتانسیل بالا شامل پرورش پروتئین میکروبی، کشت سلولی، کشاورزی داخلساختمانی با نور LED و کودهای میکروبی است.
کشورهایی که جلوترند اما کافی نیست
برخی کشورها مانند بریتانیا و سوئیس فهرستهای ملی مخاطرات دارند، اما اغلب سناریوهای با تلفات میلیونی یا زیانهای تریلیوندلاری را در نظر نگرفتهاند. اگر فهرست مخاطرات به سطح «هزار کشته و دهها میلیارد هزینه» محدود شود، توانایی مدیریت فروپاشی احتمالی سیستم غذایی جهانی کم خواهد بود.
پیام برای سیاستگذاران و عموم
آمادگی برای چنین سناریوهایی نیازمند سرمایهگذاری بلندمدت است: توسعه زیرساختهای ذخیره و توزیع، پژوهش در محصولات مقاوم به سرما، و گسترش سیستمهای تولید کمنور. سازمانهایی مانند FAO میتوانند چارچوبهای بینالمللی را هماهنگ کنند، اما دولتها باید بهصورت رسمی ریسک را شناسایی و منابع لازم را تخصیص دهند.
فرصت پیش از فاجعه
آمادگی نهفقط هزینهای در برابر فاجعه است، بلکه فرصت تقویت نظام غذایی، کاهش وابستگی به کودهای وارداتی و ایجاد شبکههای محلی تولید و ذخیره را فراهم میکند. جلوگیری از سرمایهگذاری امروز به معنای پرداخت هزینههای انسانی، اقتصادی و سیاسی بسیار بالاتر در آینده است.
آیندهنگری و عمل هماهنگ بینالمللی میتواند تفاوت میان مدیریت یک شوک بزرگ و فروپاشی گسترده غذایی باشد. زمان اقدام عملی فرا رسیده: سیاستگذاری هدفمند، ایجاد پروژههای پایلوت و تخصیص منابع، ابزارهای اصلی پیشگیریاند.
