چین با پیشرفت چشمگیر در مأموریت تیانون ۳، بیانیهی جدیای به جامعه بینالمللی فضا داده است: پرتاب دو راکت لنگ مارچ ۵ در پنجرهی دسامبر ۲۰۲۸ تا ژانویه ۲۰۲۹، برای بردن حدود ۵۰۰ گرم از ذرات سیاره سرخ به زمین در افق ۲۰۳۱. اگر این برنامه به موقع محقق شود، پکن نه تنها ناسا را در مسابقهی پررنگ بازگرداندن نمونه میپیچد، بلکه شانس یافتن اولین اثر حیات فرازمینی را هم در دستان میگیرد.
معماری پیچیده: از فرود تا بازگشت
برخلاف مأموریتهای سادهتر، تیانون ۳ یک بازیشطرنچ چندپیله است. بنا به اعلام اداره ملی فضای چین (CNSA)، این مأموریت از پنج ماژول اصلی تشکیل شده: لندر، صعودکننده، کاپسل خدماتی، مدارگرد و ماژول بازگشت به جو زمین. تمام این اجزا در دو پرتاب جداگانه با راکتهای سنگینبار لنگ مارچ ۵ از پایگاه فضایی ونچانگ در جزیره هاینان به فضا ارسال میشوند.
هو زنگکیان، دانشمند اصلی پروژه، در مصاحبه با سیسیتیوی تأکید کرد که تجهیزات پراب وارد فاز توسعه نمونه اولیه شدهاند و تیمهای علمی سراسر کشور در حال همافزایی برای غلبه بر چالشهای فنیاند. او در کنفرانس بینالمللی کاوش از فضا ۲۰۲۶ در هفای، پایتخت آنهوی، اعلام کرد که نهاییسازی محل فرود تا پایان ۲۰۲۶ روی میز کار است.
لحظه اسپوتنیک: ناسا در این مسابقه کجاست؟
واکنش اسکات هابارد، پیشین «زار مریخ» ناسا و مدیر سابق مرکز تحقیقات ایمز، خلاصهکنندهی ابعاد استراتژیک این پیشرفت است: اگر دقیق باشد، این یک لحظه اسپوتنیک محسوب میشود.
اشاره هابارد به شوک ۱۹۵۷ که با پرتاب ماهوارهی اول اتحاد جماهیر شوروی آغاز شد، مقیاس تحولی را نشان میدهد که چین در حال ایجاد آن است.
در مقابل، برنامه بازگرداندن نمونه مریخ (MSR) ناسا و منظمة فضایی اروپا (ESA) در تلهی تجاوز بودجه و تأخیر زمانبندی گیر کرده است. بازبینیهای مستقل، پرتاب پیش از اواسط دههٔ ۲۰۳۰ را غیرممکن دانستهاند. این خلأ زمانی، به چین فرصت طلایی میدهد تا میلهگذاری تاریخی «اولین نمونه مریخ در آزمایشگاههای زمینی» را به نام خود ثبت کند.
شکارچیهای میکروب: اولویت علمی شماره یک
جستجوی نشانههای حیات، ستون فقرات علم تیانون ۳ است. هو زنگکیان به شینخوا توضیح داد که مأموریت به دنبال دو چیز میگردد: اثرهای میکروبی مشابه اشکال اولیه حیات روی زمین، و احتمالی، حیاتهای ناشناخته ناشی از مسیر تکاملی منحصر به فرد مریخ. محل فرود بر اساس چهار معیار کلیدی انتخاب میشود: سن زمینشناسی، سابقه فعالیت آب، پتانسیل زندگیپذیری (Habitability) و توانایی حفظ امضاهای زیستی (Biosignatures).
تحلیلهای 돌아온 نمونه در مقیاسهای میکروسکوپی، مولکولی و ایزوتوپی، پنهانکشهای تاریخچه آب، ژئولوژی و شرایط پیدایش حیات روی مریخ خواهند بود. هو میگوید: بدون توجه به یافتن حیات، این نمونهها ارزش علمی غیرقابل تعویضی دارند.
محافظت سیارهای: یک الزام دوطرفه و بیرحم
پیچیدگی فنی تنها نیمهی داستان است؛ جنبهی قانونی و ایمنی هموزن آن است. شینخوا گزارش داد که «آزمایشگاه حفاظت سیارهای» در شهر علم فضاهای عمیق هفای در حال احداث است. این تاسیسات باید یک سیستم حفاظت دوطرفه اجرا کند: هم از آلودگی نمونههای مریخی توسط میکروبهای زمینی جلوگیری کند (فروارد Contamination) و هم بیوسفیر زمین را در برابر هرگونه عامل بیگانه محتمل در نمونهها مصون نگه دارد (بک컨تمینیشن).
لی هانگ، مدیر دفتر برنامهریزی در آزمایشگاه کاوش فضاهای عمیق (DSEL)، تأکید کرد که چین از پروتکلهای کمیته تحقیقات فضایی (COSPAR) پیروی خواهد کرد. وظایف این آزمایشگاه شامل استریلسازی، باز کردن مهره، پردازش و ارزیابی ریسک زیستی است.
برنامه زمانی: شمارش معکوس آغاز شده
- پایان ۲۰۲۶: نهاییسازی محل فرود با کمک نقشه زمینشناسی تمامدایره مریخ.
- دسامبر ۲۰۲۸ – ژانویه ۲۰۲۹: پنجره پرتاب با دو راکت لنگ مارچ ۵ از ونچانگ.
- حدود ۲۰۳۱: ورود ماژول بازگشت به جو زمین و تحویل نمونهها به آزمایشگاههای تخصصی.
پنجرههای پرتاب به مریخ هر ۲۶ ماه یکبار باز میشوند. پنجره جاری (نوامبر-دسامبر ۲۰۲۶) برای تیانون ۳ بسیار زود است، اما پنجره دسامبر ۲۰۲۸ هدف نهایی پکن به نظر میرسد.
آینده: یک بازی با قوانین جدید
تیانون ۳ تنها یک مأموریت علمی نیست؛ این یک بیانیهی قدرت технологиک است. موفقیت چین در این مقیاس، تعادل استراتژیک کاوش فضایی را به نفع آسیا متمایل میکند و فشار بر ناسا برای بازتعریف برنامه MSR را تشدید میکند. در ماههای آینده، نهاییسازی محل فرود و نتایج تستهای نمونه اولیه صعودکننده، نشاندهندهی جدیت بكین در تبدیل کردن این «لحظه اسپوتنیک» از یک احتمال خبری به یک واقعیت تاریخی خواهد بود.
