آژانس فضایی اروپا (ESA) با ارسال کاوشگر روزتا به سوی دنبالهدار ۶۷پی/چوریوموف-گراسیمنکو، فصلی نوین در تاریخ کاوشهای فضایی گشود. این مأموریت جسورانه نه تنها نخستین تلاش تاریخ برای همراهی با یک دنبالهدار در مدار گردش آن به دور خورشید بود، بلکه با فرود سطحنشین فیله بر سطح این جرم آسمانی، به رازهای پنهان در بطن منظومه شمسی پی برد. روزتا همراه با ۲۰ ابزار علمی پیشرفته، سفری دهساله را آغاز کرد تا کپسولهای زمانی کیهان را کالبدشکافی کند.
مأموریتی با نخستینهای بسیار
دنبالهدارها بازماندههای باستانی از دوران شکلگیری خورشید و سیارات هستند. مأموریت روزتا با هدف مطالعه گاز، غبار و ساختار هسته این اجسام یخی طراحی شد تا دانشمندان را با منشأ و تکامل منظومه شمسی آشنا کند. این پروژه که با همکاری کشورهای عضو ESA و ناسا انجام شد، توانست به سوالات بنیادین علم کیهانشناسی پاسخ دهد و درک ما را از شکلگیری سیارات تغییر دهد.
مدارگرد و آزمایشگاه رباتیک فیله
مأموریت روزتا از یک مدارگرد و یک سطحنشین به نام فیله تشکیل شده بود. فیله که توسط کنسرسیومی از آلمان (DLR)، فرانسه (CNES) و ایتالیا (ASI) ساخته شد، یک آزمایشگاه رباتیک فشرده با جرم ۱۰۰ کیلوگرم و ابعادی معادل یک ماشین لباسشویی بزرگ بود. این سطحنشین تنها با ۳۲ وات توان، در فاصله ۳ واحد نجومی از خورشید فعالیت میکرد.
نامگذاری این مأموریت نیز بار نمادین داشت. همانطور که سنگ روزتا کلید رمزگشایی هیروگلیفهای مصر باستان شد، پروژه روزتا نیز میتوانست رازهای نوزادی منظومه شمسی را کشف کند. فیله نیز نام خود را از ستون سنگی فیله وام گرفت که در رمزگشایی همین خطوط باستانی نقشی کلیدی داشت.
سفری دهساله و پرهیجان در اعماق فضا
روزتا و فیله در ۲ مارس ۲۰۰۴ با موشک آریان ۵G+ از گویان فرانسه به فضا پرتاب شدند. این آغاز یک سفر خارقالعاده ۱۰.۷ ساله بود که شامل مانورهای پیچیده گرانشی برای رسیدن به سرعت و زاویه مناسب میشد:
- ۴ مارس ۲۰۰۵: نخستین کمک گرانشی از زمین
- ۲۵ فوریه ۲۰۰۷: کمک گرانشی از مریخ و نخستین آزمایش ابزارهای فیله
- ۱۳ نوامبر ۲۰۰۷: دومین کمک گرانشی از زمین
- ۵ سپتامبر ۲۰۰۸: گذر نزدیک از سیارک اشتاینز
- ۱۳ نوامبر ۲۰۰۹: سومین کمک گرانشی از زمین
- ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۰: گذر نزدیک از سیارک لوتتیا
- ۸ ژوئن ۲۰۱۱: ورود به خواب زمستانی در اعماق فضا
- ۲۰ ژانویه ۲۰۱۴: بیداری فضاپیما برای ملاقات نهایی
در ژوئن ۲۰۱۱، فضاپیما برای عبور از سردترین بخش مسیر خود وارد خواب زمستانی شد تا انرژی خود را حفظ کند و در ژانویه ۲۰۱۴ بیدار گشت تا نزدیکشدن نهایی به دنبالهدار ۶۷پی را آغاز کند.
رسیدن به مدار و مانور فرود پرتلاطم
در ۶ اوت ۲۰۱۴، روزتا نخستین فضاپیمایی شد که به مدار یک دنبالهدار درآمد. پس از ماهها نقشهبرداری از سطح برای یافتن محل فرود مناسب، در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴، فیله از مدارگرد جدا شد و به سمت سطح دنبالهدار شتاب گرفت. اما فرود طبق برنامه پیش نرفت. نیهای مهارکننده فیله فعال نشدند و سطحنشین دو بار روی سطح دنبالهدار بالا پرید و در نهایت در محلی متوقف شد که نور خورشید به پنلهای خورشیدیاش نمیرسید. این تله سایه باعث شد باتریهای فیله پس از چند روز تمام شوند.
فیله پیش از خاموش شدن موفق به انجام آزمایشهای مهمی شد و تصاویری بینظیر از سطح دنبالهدار ثبت کرد و حضور مولکولهای آلی حیاتی را در ترکیب آن تأیید نمود.
میراث علمی روزتا و پایان مأموریت
کاوشگر روزتا تا سپتامبر ۲۰۱۶ به همراه دنبالهدار باقی ماند و مقادیر عظیمی از دادههای علمی را گردآوری کرد. با نزدیک شدن به پایان مأموریت و دور شدن دنبالهدار از خورشید، آژانس فضایی اروپا تصمیم گرفت روزتا را نیز روی سطح دنبالهدار فرود دهد. در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۶، مدارگرد روزتا با کنترل از زمین بر سطح ۶۷پی فرود آمد و ارتباط با آن برای همیشه قطع شد.
دادههای به دست آمده از این مأموریت همچنان توسط پژوهشگران تحلیل میشوند و احتمالاً سالها به کاوش منشأ حیات و شکلگیری سیارات ادامه خواهند داد.
