سازمان گمرک جمهوری خلق چین ارقام چشمگیری را برای نیمی اول سال ۲۰۲۶ منتشر کرده است: صادرات مدارهای یکپارچه (IC) به میزان ۱۷۹.۴۴ میلیارد واحد با ارزش ۱۷۷.۲۸ میلیارد دلار، که نمایانگر رشد ۹۶ درصدی بر اساس ارزش در مقایسه با سال گذشته است. این دادهها که توسط ساوث چاینا مورنینگ پست گزارش شده، در یک جلسه خبری رسمی ارائه شده و نیمهرادیوها را به عنوان یکی از محرکهای اصلی رشد دو رقمی صادرات چین معرفی کردهاند.
جهش ارزش یا افزایش حجم؟ تحلیل واقعبینانه
با وجود ظاهر شگفتانگیز این ارقام، نگاهی عمیقتر به دادهها حکایت از واقعیت متفاوتی دارد. محاسبه ساده میانگین ارزش هر چیپ صادر شده، رقم حدود ۰.۹۹ دلار را نشان میدهد. این رقم thấp، ترکیب صادرات چین را به خوبی بازتاب میدهد: حافظهها (DRAM و NAND)، تراشههای مدیریت توان، میکروکنترلرها و سایر قطعات نود بالغ (Mature Node)، به همراه چیپهایی که تنها در چین بستهبندی و تست شده و برای صادرات مجدد ارسال میشوند (Processing Trade). از این رو، این صادرات عمدتاً شامل پردازندههای پیشرفته و تراشههای لبه پیشرفته (Cutting-edge) نیستند.
قیمت حافظه؛ موتور اصلی رشد، نه افزایش تولید
دادههای ماهانه گمرک چین در اوایل سال ۲۰۲۶، روندی آشکار را نشان میدهند: در ژانویه و فوریه، ارزش صادرات ۷۲.۶٪ افزایش یافت در حالی که حجم تنها ۱۳.۷٪ رشد کرد. در آوریل، ارزش صادرات برای اولین بار در تاریخ، ۱۰۰.۱٪ افزایش سالانه ثبت کرد. این الگو دقیقاً با چرخه قیمتی حافظههای جهانی همگام است، نه با جهشی ناگهانی در ظرفیت تولید داخلی چین.
غولهای حافظه جهانی شامل سامسونگ، SK hynix و مایکرون، ظرفیت تولید DRAM خود را به سمت حافظه باند بالا (HBM) برای تسریعکنندههای هوش مصنوعی سوق داده و تولید DDR4 را به طور تدریجی متوقف کردهاند. این تصمیم، عرضه حافظههای معمولی (Commodity DRAM/NAND) را تنگ کرده و قیمتهای سپات و قراردادی را از اواسط ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ به شدت بالا برده است. تولیدکنندگان چینی مانند CXMT در حوزه DRAM و YMTC در حوزه NAND، در همین بخش کالا (Commodity Segment) فعال هستند و قیمتهای صادراتی آنها به دنبال روند جهانی بالا رفته است.
رشد واقعی حجم؛ اما با مقیاس کمتر
این بدان معناست که رشد حجمی وجود ندارد؛ چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۸۴.۳ میلیارد تراشه تولید کرده و تعداد شرکتهای طراحی چیپ داخلی به ۳۹۰۱ رسیده است با فروش ترکیبی رشد ۳۰ درصدی. یک برنامهریزی سالهای طولانی برای توسعه ظرفیت فابهای نود بالغ در حال ثمر دادن است و صادرات، مخارجی برای افزایش تولید فراتر از تقاضای داخلی شده است. با این حال، نرخ رشد حجمی (חד ספרתי تا دهگانه) با نرخ رشد ارزشی (تقریباً ۱۰۰ درصد) قابل مقایسه نیست.
تلهی آمار: نقش تجارت پردازش (Processing Trade)
نکته کلیدی که اغلب در مذاکرات رسمی نادیده گرفته میشود، سهم قابل توجه تجارت پردازش در این ارقام است. بخش قابل توجهی از چیپهای شمرده شده در گمرک، در واقع سیلیکون وارداتی هستند که در تسهیلات OSAT (بستهبندی و تست نیمهرادیو) در چین پردازش شده و مجدداً صادر میگردند. این اقلام به عنوان «ارزش ناخالص عبور از مرز» ثبت میشوند، نه ارزش افزوده داخلی. بنابراین، ارقام ۱۷۷ میلیارد دلاری، دیدی اغراقآمیز از خودکفایی یا قدرت طراحی و ساخت تراشه در چین ارائه میدهد.
دستههای مجاور: سایهی هوش مصنوعی بر سرورها و رباتیک
همجهت با بوم تراشهها، صادرات «ماشینهای و قطعات پردازش خودکار داده» (شامل کامپیوترها، سرورها و ماژولهای حافظه) نیز ۴۱.۳٪ رشد کرده به ۱۳۸.۰۸ میلیارد دلار. صادرات رباتهای صنعتی نیز ۱۸.۶٪ افزایش یافته به ۶.۲۹ میلیارد یوان (۹۲۷.۷ میلیون دلار) در ۱۴۱ مقصد. این همبستگی، تأکید بر نقش سختافزار هوش مصنوعی به عنوان قاطبهگر اقتصاد صادراتی چین را تقویت میکند.
واکنش آمریکا: تشدید کنترلهای صادراتی
در مقابل این گزارشها، سیاست آمریکا همچنان در حال تشدید است. قانون دفتر صنایع و امنیت (BIS) که از ۱۶ ژانویه ۲۰۲۶ اجرایی شد، درخواستهای مجوز برای تراشه H200 اینویدیا را برای مشتریان چینی به حالت «بررسی مورد به مورد» درآورد. اینویدیا اگرچه سفارشهای بیش از ۴۰۰ هزار واحد را از بایتدنس، علیبابا و تنسنت ثبت کرده، اما تا مارس ۲۰۲۶ هیچ درآمدی از این سفارشها ثبت نکرده است. این نشان میدهد که اگرچه چین در تراشههای کالا و نود بالغ پیشرفت حجمی داشته، اما دسترسی به تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی همچنان دچار چالشهای جدی است.
جمعبندی: بین واقعیت و تمایلات سیاسی
وآگ جون، معاون سازمان گمرک چین، در جلسه سهشنبه تأکید کرد: «رشد صادرات به طور اساسی ناشی از تطبیق دقیق محصولات ساخته شده در چین با تقاضای متنوع جهانی بوده است.» اگرچه این بیان از نظرLiteral درست است (چین تراشههای نود بالغ را میسازد و جهان آنها را میخرد)، اما تحلیل ارقام نشان میدهد که قیمت، نه حجم یا پیشرفت تکنولوژیک لبه پیشرفته، متغیر اصلی این رکورد بوده است. برای نظارهگران بینالمللی، تفکیک «ارزش صادرات» از «ظرفیت طراحی و ساخت داخلی» و «تجارت پردازش»، کلید درک دقیق جایگاه واقعی چین در زنجیره تأمین نیمهرادیوی جهانی است.
