آژانس بینالمللی انرژی تجدیدپذیر (IRENA) تازهترین گزارش سالانه خود را منتشر کرد که نشان میدهد سال ۲۰۲۴ به رکوردی بیسابقه در توسعه زیرساختهای برقرسانی سبز دست یافت. بر اساس این آمار رسمی، تولید برق مبتنی بر منابع تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۴ به اندازه 9.8 درصد رشد کرد که شتابی قابلتوجهتر از دوره مشابه قبل محسوب میشود. در همین بازه زمانی، توسعه منابع سوخت فسیلی تنها 1.4 درصد افزایش داشت و سهم انرژیهای پاک در ترکیب تولید برق جهان به 31.7 درصد یا حدود 9836 تراوات ساعت رسید.
نیاز به توسعه 2.5 برابری برای تحقق اهداف 2035
ترکیه به عنوان میزبان آینده کنفرانس تغییرات آبوهوایی (COP31) راهبردی را کلید زده که هدف میگذارد 35 درصد از کل تقاضای انرژی نهایی جهان را تا سال 2035 از طریق برقرسانی تأمین کند. دادههای جدید IRENA نشان میدهد پایبندی به این سناریوی بلندپروازانه مستلزم آن است تا سهم تجدیدپذیرها در شبکه برق جهانی از 31.7 درصد فعلی به 78 درصد برسد. این جهش نیازمند افزایش سطح تولید برق پاک به میزان 2.5 برابر ظرفیت کنونی است. فرانچسکو لا کامرا، مدیرکل این آژانس، در همین رابطه خاطرنشان کرد که اقتصاد انرژی پاک و فناوریهای موجود هماکنون بالغ شدهاند و تنها مانع باقیمانده، تغییر ساختار مصرف در بخشهای ساختمان، حملونقل و صنعت است.
سایمون استیل، دبیر اجرایی کنوانسیون چارچوب سازمان ملل در مورد تغییر اقلیم (UNFCCC)، بر این نکته تأکید داشت که با وجود تسریع روند تعویض سوختهای فسیلی، سرعت و عدالت در انتقال انرژی هنوز ناکافی است. کشورهای آسیبپذیر به شدت به تحقق وعدههای مالی اقلیمی نیاز دارند تا این گذار انرژی بدون ایجاد نابرابریهای اقتصادی ادامه یابد.
تحلیل منطقهای و پیشروان توسعه سبز
تسلط انرژیهای خورشیدی و بادی بر بازار جهانی برق در سال گذشته کاملاً مشهود بود. این فناوریها که در ویکیپدیا به عنوان ستون فقرات گذار اقلیمی معرفی شدهاند، نقش محوری در کاهش هزینههای تولید دارند.
عملکرد قارهای در سال 2024
- آسیا با تولید 4589 تراوات ساعت (نرخ رشد 14.3 درصد) در صدر جدول قرار دارد.
- اروپا با افزایش 7.2 درصدی به تولید 1758 تراوات ساعت رسید که عمدتاً ناشی از گسترش خورشیدی و برقابی است.
- آمریکای شمالی و جنوبی به ترتیب 1535 تراوات ساعت و 1047 تراوات ساعت تولید کردند.
- خاورمیانه با نرخ رشد 17.3 درصد و تولید 76 تراوات ساعت، سریعترین شتاب منطقهای را ثبت کرد.
ظرفیت نصبشده و چالشهای تأمین مالی
گزارش سالانه IRENA اصلاحاتی را در ارقام مربوط به ظرفیتهای نصبشده سال 2025 اعمال کرده است. افزایش سالانه ظرفیت تجدیدپذیر در 25 سال گذشته به اوج بیسابقه 693 گیگاوات در سال 2025 رسید. در پایان آن سال، ظرفیت کل برق حاصل از منابع پاک به 5.2 تراوات رسید که معادل 49.5 درصد از مجموع ظرفیت تولید برق جهان است. اگرچه سهم منابع سبز در کل ظرفیت اضافهشده در سال 2025 به 85.7 درصد کاهش یافت، اما همچنان از رشد منابع سنتی پیشی میگیرد.
تحلیلهای میدانی نشان میدهد که زیرساختهای شبکههای هوشمند و سیستمهای ذخیرهسازی انرژی، گلوگاه اصلی بعدی توسعه پایدار هستند. جهان در آستانه بازتعریف کامل زنجیره تأمین انرژی است و کشوری که بتواند سرعت نوسازی گرید برق را با شتاب تولید تجهیزات سبز هماهنگ کند، در دهه آینده صاحب نفوذ اقتصادی و استراتژیک بیشتری خواهد بود.
