سیلوی اندروز و همسرش در جریان آتشسوزی مهیب ایتون در ژانویه ۲۰۲۵، نه تنها خانهای را که با خون دل ساخته بودند از دست دادند، بلکه یک دهه تلاش برای ریشهدواندن در زادگاهشان نیز بر باد رفت. این آتشسوزی همراه با آتشسوزی پالیسیدس، بیش از ۱۶۰۰۰ سازه را نابود کرد و جان ۳۱ نفر را گرفت. اما در بحبوحه این فاجعه، عدهای فرصت سود مالی دیدند و با استفاده از پلتفرم Polymarket، بزرگترین بازار پیشبینی جهان، روی ابعاد این آتشسوزیها شرطبندی کردند. این موضوع موجی از انتقادهای اخلاقی را برانگیخته است.
بازارهای پیشبینی چیستند؟
بازارهای پیشبینی اساساً وبسایتهای قمار هستند که افراد روی نتایج رویدادهایی مانند انتخابات، ورزش، آبوهوا و حتی بلایای طبیعی شرط میبندند. این بازارها معمولاً سؤالات را به صورت «بله» یا «خیر» مطرح میکنند و قیمت یک «قرارداد» بین ۰ تا ۱ دلار نوسان دارد. برای مثال، قیمت ۵۰ سنت برای یک قرارداد «بله» به معنای احتمال ۵۰٪ وقوع رویداد از دید شرطبندان است. پلتفرمها با دریافت کارمزد از شرطها درآمد کسب میکنند.
شرطبندی روی آتشسوزی کالیفرنیا
در ژانویه ۲۰۲۵، Polymarket حدود ۲۰ سوال مرتبط با آتشسوزیهای جنوب کالیفرنیا منتشر کرد: «آیا آتشسوزی پالیسیدس تا یکشنبه به سانتا مونیکا میرسد؟» یا «چه زمانی آتشسوزی ایتون ۵۰٪ مهار میشود؟». طبق گزارش Aeon Magazine، مردم ۱.۲ میلیون دلار روی این سوالات شرط بستند. سیلوی اندروز با شنیدن این رقم گفت: «این از نظر اخلاقی محکوم است. این که کسی با این کار راحت باشد، مرا شگفتزده میکند.»
واکنش بازماندگان و کارشناسان اخلاق
سوزان شرمن که خانه کودکی خود را در آتشسوزی پالیسیدس از دست داده، این اقدام را «بسیار بیاحساس و بیدل» توصیف میکند. آن اسکیت، مدیر ارشد اخلاق رهبری در مرکز اخلاق کاربردی مارککولا، هشدار میدهد: «وقتی روی مرگ یا آسیب احتمالی دیگران قمار میکنید، ارزش زندگی انسان را کاهش میدهید.»
خطر آتشزنی عمدی و معاملات داخلی
یکی از نگرانیهای اصلی، امکان تشویق به آتشزنی عمدی است. سخنگوی سازمان جنگلداری ایالات متحده تأکید کرد: «سیستمهایی که سود مالی را به نتایج آتشسوزی گره میزنند، خطر سوءاستفاده از جمله آتشزنی را افزایش میدهند.» همچنین، آتشنشانان یا مدیران زمین که اطلاعات انحصاری دارند، ممکن است به معاملات داخلی روی آورند.
ظهور پلتفرمهای تخصصی
این پدیده به Polymarket محدود نمیماند. اخیراً پلتفرم تخصصی Wyldfyre راهاندازی شده که شعارش «شما نمیتوانید آتشسوزی جنگلی را پیشبینی کنید، اما میتوانید روی آن معامله کنید» است. این روند نگرانیها را درباره عادیسازی سودجویی از بلایا افزایش داده است.
جمعبندی: مرز باریک بین پیشبینی و قمار
در حالی که برخی از بازارهای پیشبینی به عنوان ابزاری برای جمعآوری اطلاعات و پیشبینی دقیق دفاع میکنند، استفاده از آنها برای بلایایی مانند آتشسوزی جنگلی سؤالات اخلاقی جدی ایجاد میکند. آیا باید اجازه داد سود مالی از رنج دیگران حاصل شود؟ این پرسشی است که جامعه در فصل جدید آتشسوزیها با آن روبروست.
