دولت ترامپ بار دیگر تلاش برای ممنوعیت مدلهای پیشروی هوش مصنوعی چینی را از سر گرفته است. این تصمیم پس از عرضه مدل قدرتمند Kimi K3 توسط استارتاپ Moonshot AI و با استناد به نگرانیهای امنیت سایبری اتخاذ شده است. بر اساس گزارش Axios در ۲۰ ژوئیه، این حرکت نشاندهنده بازگشت به سیاستهای قبلی است که به دلیل مخالفتهای داخلی متوقف شده بود.
چرا مدلهای چینی محبوب شدهاند؟
مدلهای چینی مانند DeepSeek و Kimi K3 دارای وزنهای باز (open-weight) هستند. این یعنی وزنهای آموزشدیده مدل برای دانلود عمومی در دسترس است. شرکتها میتوانند این مدلها را روی زیرساخت خصوصی خود میزبانی کنند و دادهها را در داخل نگه دارند، در حالی که هزینههای استنتاج را به شدت کاهش میدهند. این ویژگیها باعث شده است شرکتهای آمریکایی به طور فزایندهای از این مدلها استفاده کنند. برای مثال، Coinbase مدلهایی مانند GLM-5.2 و Kimi را در تولید خود اجرا میکند و هزینههای هوش مصنوعی خود را تقریباً نصف کرده است.
تلاشهای قبلی برای ممنوعیت
وزارت بازرگانی آمریکا سال گذشته اضافه کردن چندین آزمایشگاه هوش مصنوعی چینی از جمله DeepSeek به «فهرست موجودیتها» (Entity List) را بررسی کرد. این فهرست که توسط دفتر صنعت و امنیت (BIS) مدیریت میشود، خرید سختافزار، نرمافزار و فناوری حساس آمریکایی را برای نهادهای خارجی محدود میکند. همچنین مقامات آمریکایی یک توصیه مشترک از آژانس امنیت ملی و دفتر مدیر سایبری ملی برای جلوگیری از استفاده از مدلهای چینی و یک فرمان اجرایی برای مسئول دانستن شرکتهای آمریکایی در قبال نقضهای امنیتی مربوط به این مدلها در نظر گرفتند. این اقدامات در ابتدا به دلیل نگرانی از تأثیرات بازار متوقف شد، اما پس از عرضه مدلهای جدید چینی از سر گرفته شده است.
مخالفت منتقدان با ممنوعیت
منتقدان این ممنوعیت احتمالی شامل مشاور سابق کاخ سفید «سریام کریشنان» و «دیوید ساکس»، مشاور خارجی هوش مصنوعی کاخ سفید، میگویند این اقدام باعث سرکوب نوآوری و واگذاری انحصار بازار به OpenAI و Anthropic خواهد شد. ساکس در پستی در ایکس (توییتر سابق) نوشت: «ما در یک نقطه عطف حیاتی در سیاستگذاری هوش مصنوعی هستیم. آزمایشگاههای بسته پیشرو، که در حال حاضر یک انحصار دوگانه در درآمد مدلهای هوش مصنوعی دارند، میخواهند دولت رقابت منبعباز خود را حذف کند.»
چالش اجرای ممنوعیت برای مدلهای وزنباز
مدلهای وزنباز چینی مانند DeepSeek V4 و Kimi K3 به دلیل قابلیت دانلود محلی و میزبانی خصوصی، اجرای یک ممنوعیت کامل را دشوار میکنند. بر خلاف مدلهای بسته که از طریق API ارائه میشوند، این مدلها را میتوان مستقیماً دانلود کرد و حتی با VPN از مسدودیت عبور کرد. با این حال، محدودیتهای پرداخت و دسترسی به اپلیکیشنها همچنان ابزارهای مؤثری برای محدودسازی هستند. دولت آمریکا با یک چالش فنی و نظارتی جدی مواجه است: چگونه میتوان فناوریای را که به راحتی قابل کپی و توزیع است، ممنوع کرد؟
رقابت قیمتی و تأثیر بر بازار
مدلهای چینی API خود را با قیمتهای بسیار پایینتری نسبت به رقبای آمریکایی عرضه میکنند. برای مثال، DeepSeek-V4-Pro برای هر میلیون توکن خروجی ۰.۸۷ دلار دریافت میکند، در حالی که Anthropic برای مدل Claude Fable 5 حدود ۵۰ دلار دریافت میکند. این اختلاف قیمت باعث افزایش شدید پذیرش در میان توسعهدهندگان شده است. اما میزبانی خود مدلها هزینههای GPU، برق و نگهداری را به شرکت تحمیل میکند که برای سازمانهای با استفاده بالا مقرونبهصرفه است.
به نظر میرسد که آینده این ممنوعیت به توانایی دولت در یافتن راهی برای مسدود کردن فناوریهای وزنباز و همچنین واکنش شرکتهای آمریکایی و بینالمللی بستگی دارد. در حالی که نگرانیهای امنیت سایبری جدی هستند، بسیاری از کارشناسان معتقدند که ممنوعیت کامل نه تنها غیرعملی است، بلکه میتواند به انحصار بیشتر و تضعیف نوآوری منجر شود.
