توکیو رسماً از واشینگتن خواسته است که استفاده از شخصیتهای بازیها و انیمهها مانند ماریو، پوکمون و ناروتو در پستهای رسمی دولت متوقف شود. این درخواست دیپلماتیک در پی چند مورد استفاده غیرمجاز از این شخصیتها در حسابهای رسمی ایالات متحده مطرح شده است.
چه اتفاقی افتاده است؟
در مهر ۱۴۰۴ وزارت امنیت داخلی ایالات متحده کلیپی منتشر کرد که در آن شخصیت اش کِچام از پوکمون همراه با تصاویر یورشهای اداره مهاجرت (ICE) نشان داده میشد؛ شرکت پوکمون بعداً اعلام کرد برای چنین استفادهای مجوزی صادر نشده بود. از مارس ۱۴۰۵ نیز حساب رسمی کاخ سفید در پلتفرم X و شبکههای دیگر ویدیوهایی منتشر کرد که تصاویر بازی بازی Wii Sports نینتندو را با صحنههایی از حمله به ایران و کلیپهای طرفدار جنگ ترکیب میکردند. نمونههای بعدی نیز از فرنچایزهایی مانند هیلو، یو-گی-او، دراگونبال و آثار سینمایی مشهور گرفته شدهاند.
در واکنش، وزارت خارجه ژاپن از مارس بارها از طریق کانالهای دیپلماتیک اعتراض کرده است. توشیمیتسو موتگی، وزیر خارجه ژاپن، در جلسهای پارلمانی تأکید کرد که حتی نهادهای عمومی نباید بدون رضایت دارندگان حقوق، آثار دارای حق نشر را بازتولید کنند. کیمی اونودا، وزیر کابینه، اعلام کرده همان پیام «چندین بار» از طریق سفارت به واشینگتن منتقل شده است.
فشار مردمی و ویدیوهای تولیدشده با هوش مصنوعی
واکنش رسمی تنها بخش ماجرا نیست. یک طرفدار ژاپنی به نام نانا سوزوکی درخواستنامهای با عنوان «حفظ مانگاهای ژاپنی» در Change.org راهاندازی کرد تا فشار عمومی برای متوقف شدن این استفادهها افزایش یابد. در ژوئن موج جدیدی از خشم عمومی شکل گرفت وقتی رئیسجمهور آمریکا ویدیویی تولیدشده با هوش مصنوعی را در قالب شخصیت ناروتو منتشر کرد؛ سوزوکی درخواست را بازگشایی کرد و اونودا در ۱۲ ژوئن بار دیگر در پارلمان به این موضوع اشاره نمود.
اهمیت موضوع برای ژاپن
- صنعتهای خلاق ژاپن از حقوق شخصیتها و مالکیت فکری به شدت محافظت میکنند؛ استفاده بدون مجوز از یک فرنچایز در کنار پیامهای سیاسی یا نظامی میتواند به «آسیب به تصویر» اثر منجر شود.
- دولت ژاپن این نوع استفاده را بهعنوان ریسک برند و نه تحسین یا تبلیغ رایگان میبیند، بنابراین موضوع را از سطح رسانهای به سطح دیپلماتیک برده است.
- واکنش مالکان حقوقی و برخی صداپیشگان آثار نشان میدهد که نگرانیها درباره سیاسیشدن شخصیتها واقعی و گسترده است.
ابعاد حقوقی و سیاسی
شکایت توکیو به شکل یادداشتهای دیپلماتیک به سفارت آمریکا ارسال شده و تا کنون به پرونده حقوقی منتهی نشده است. این اعتراضها اما پرسشهای مهمی درباره مرز آزادی بیان، تبلیغات دولتی و احترام به حقوق مالکیت فکری مطرح کردهاند؛ مباحثی که در سیاستگذاری عمومی و قوانین مالکیت فکری جایگاه قابل توجهی دارند.
سناریوهای محتمل
واکنش وزارتخانهها و نهادهای آمریکایی میتواند از تعهد به خودداری از استفادههای مشابه تا تدوین دستورالعملهای داخلی برای محتوای حسابهای رسمی متغیر باشد. ادامه چنین نمونههایی میتواند به افزایش فشارهای دیپلماتیک و حتی آغاز گفتوگوهای بینالمللی درباره چارچوبهای استفاده از آثار فرهنگی در پیامهای سیاسی منجر شود.
موضوع فراتر از یک اختلاف حقوقی است؛ وقتی شخصیتهای محبوب در پیامهای سیاسی بهکار گرفته میشوند، هم دارندگان حقوق و هم مخاطبان جهانی درباره نحوه درک و ارزشگذاری آن آثار حساس میشوند. توکیو این پیام را با جدیت به واشینگتن منتقل کرده است؛ پیامی که ممکن است در شیوه تعامل دولتها با مالکیت فرهنگی تأثیر بگذارد.
منابع مرتبط
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره فرنچایزها و مفاهیم مطرحشده، صفحات نینتندو، شرکت پوکمون و وزارت امنیت داخلی ایالات متحده مفید هستند.
