پرتاب و آغاز مأموریت؛ ۹ اوت ۱۹۷۶

در ۹ اوت ۱۹۷۶، موشک پروتون-کا از پُدِ پرتابگاه بایکنور در قزاقستان سپیده‌دید و فضاپیمای نمونه‌بردار لونا ۲۴ را به سمت ماه انداخت. این مأموریت، سومین و آخرین تلاش موفقیت‌آمیز شوروی برای بازگرداندن مواد سطحی ماه به زمین در دوره وجود اتحاد جماهیر شوروی بود.

جدول زمانی و خلاصه عملیات

  • پرتاب: ۹ اوت ۱۹۷۶، پرتابگاه بایکنور، موشک پروتون-کا.
  • فرود بر ماه: ۱۶ اوت ۱۹۷۶، ناحیه مَار كریسیم (دریای بحران‌ها).
  • نمونه‌برداری و صعود: استخراج حدود ۱۷۰.۱ گرم ریگولیت و انتقال به کپسول بازگشت در کمتر از ۲۴ ساعت پس از فرود.
  • بازگشت به زمین: ۲۲ اوت ۱۹۷۶، فرود در سیبری.

آنچه لونا ۲۴ به زمین آورد

کپسول بازگشت حاوی ۱۷۰.۱ گرم خاک ماه (ریگولیت) بود. تحلیل‌های آزمایشگاهی روی این نمونه‌ها، وجود ردی‌های آب در حدود ۰.۱ درصد به جرم را فاش کرد. این داده در آن زمان، بینش جدیدی در خصوص ترکیبات شیمیایی و تاریخچه آب در سطح ماه فراهم آورد.

نمایی از سطح ماه و محل فرود مأموریت‌های لونا در دریای بحران‌ها
محل فرود لونا ۲۴ در مَار كریسیم؛ تصویر از آرشیو נגاتک

جایگاه برنامه لونا در تاریخ کاوش ماه

هرچند شوروی در مسابقه رساندن انسان به ماه با شکست روبرو شد، اما برنامه لونا مجموعه‌ای از پیشگامی‌های رباتیک بی‌نظیر را به ثبت رساند: نخستین برخورد مصنوعی با ماه (لونا ۲، ۱۹۵۹)، نخستین فرود نرم خودکار (لونا ۹، ۱۹۶۶)، و البته مأموریت‌های بازگرداندن نمونه لونا ۱۶، لونا ۲۰ و لونا ۲۴. در میان این زنجیره، لونا ۲۳ در مرحله فرود دچار اختلال شده و نتوانست نمونه‌ای برگرداند، که موفقیت لونا ۲۴ را بسیار پرارزش‌تر می‌سازد.

شهادت‌های البصری از مدار ماه

مدارگرد شناسایی ماه ناسا (LRO) تصاویر با تفکیک بالا از نقاط فرود لونا ۱۶، ۲۰ و ۲۴ ثبت کرده است. بقایای این فضاپیماها، معدنی و پرچم‌های soviético، همچنان بی‌حرکت در خاک ماه بسر می‌برند و مدرک فیزیکی از حضور_initial humans در این کهکشان هستند.

تصویر بقایای فرودگرهای لونا روی سطح ماه ثبت‌شده توسط مدارگرد LRO
بقایای فرودگر لونا ۲۴ از منظر مدارگرد LRO

از لونا ۲۴ تا لونا ۲۵: وقفه چهل ساله و تلاشی نوین

لونا ۲۴ تا سال‌ها آخرین مأموریت بازگرداندن نمونه از ماه باقی ماند. در دهه‌های بعد، تمرکز جهانی به سمت قطب‌های ماه و جستجوی منابع آب سوق یافت. فدراسیون روسیه در اوت ۲۰۲۳ با پرتاب لونا ۲۵، نخستین تلاش پس از سقوط شوروی را برای فرود در نزدیکی قطب جنوبی ماه انجام داد. متأسفانه، یک مانور مداری ناموفق باعث برخورد فضاپیما با سطح ماه و از بین رفتن مأموریت شد.

اهمیت علمی و میراث فنی

نمونه‌های برگشتی لونا ۲۴، پایه‌گذاری برای درک ژئوشیمی و تاریخچه‌ی desenvolvimento ماه شدند. حتی با جرم کم، این نمونه‌ها به محققان امکان می‌دهند فرآیندهای ورود به جو (هرچند ماه جو ندارد، اما شرایط فضا)، تماس سطحی و اثرات течение‌های خورشیدی بر مواد را بررسی کنند. داده‌های حاصل، برای طراحی مأموریت‌های آتی - از جمله برنامه آرتمیس ناسا و مأموریت‌های چینی چانگ-ا - حیاتی هستند.

منابع پیشنهادی برای مطالعه عمیق‌تر

دیدگاه: میراث لونا ۲۴ فراتر از چند صد گرم خاک است. این مأموریت ثابت کرد که کاوش رباتیک می‌تواند داده‌های علمی سطحی را با ریسک و هزینه کمتر از مأموریت‌های مأهولة تامین کند. امروزه، با چشمانی بر روی قطب جنوبی ماه و منابع آب، درس‌های مهندسی لونا ۲۴ - طراحی حفاری، مدیریت حرارت و صعود خودکار - همچنان در نقشه‌های راهبردی آژانس‌های فضایی mundo حاضر است.