نبردی خاموش در مدار زمین در جریان است؛ تقابلی میان اخترشناسانی که نور ستارگان را از ژرفای جهان شکار میکنند و غولهای فناوری که زمین را در پوششی از هزاران ماهواره میپیچانند. در قلب این بحران، ابرمنظومه استارلینک (Starlink) قرار دارد؛ پروژهای که همزمان با گسترش ارتباطات جهانی، به متهم اصلی تخریب آسمان شب تبدیل شده است.
ابعاد هولناک موج ماهوارهای
تنشها زمانی اوج میگیرند که به آمار نگاه میکنیم. در مدار زمین بیش از 13,000 فضاپیما در گردش است که بیش از نیمی از آنها را ماهوارههای اسپیسایکس تشکیل میدهند. جمعیت ماهوارهها از حدود 2,000 فروند در سال 2019 به 15,000 فروند در سال جاری رسیده است و پیشنهادهایی برای پرتاب بیش از یک میلیون ماهواره جدید روی میز است.
استارلینک با هدف پر کردن شکافهای اتصال جهانی، پهنباند پرسرعت را به نقاط دورافتاده میرساند، اما تنها بازیگر این میدان نیست. پروژه کویپر آمازون با بیش از 3,200 ماهواره، وانوب یوتلست با 650 ماهواره و پروژههای چینی مانند گووانگ و چیانفان با هزاران ماهواره در صف ایستادهاند. افزون بر این، اسپیسایکس شاخهای به نام استارشیلد را منحصراً برای وزارت دفاع ایالات متحده توسعه داده است.
ماهوارهها چگونه نور ستارگان را سرک میکنند
عبور ماهوارهها از میدان دید رصدخانههای زمینی، نور خورشید را به سمت تلسکوپها بازتاب میدهد و رگههای درخشانی در تصاویر ایجاد میکند که میتواند پدیدههای اخترفیزیکی را پنهان کند یا به جای آنها جا بزند. این مشکل برای تأسیسات پیشرفتهای مانند رصدخانه ورا سی. روبین (Vera C. Rubin Observatory) در شیلی فاجعهبار است؛ تلسکوپی که با بزرگترین دوربین دیجیتال جهان، نماهای پانورامایی از آسمان ثبت میکند.
تونی تایسون، دانشمند ارشد این رصدخانه، وضعیت را «برخورد دو فناوری زیبا» مینامد. جامعه نجوم هشدار میدهد هزینههای زمانی و مالی پژوهشهای فضایی بهشدت افزایش مییابد و بخش عظیمی از دادهها برای همیشه از دست میرود.
تهدیدی نادیدهگرفتهشده برای تلسکوپهای فضایی
تاکنون تمرکز روی تخریب نجوم زمینی بود، اما پژوهش جدید ناسا (NASA) نشان میدهد تلسکوپهای فضایی مستقر در مدار نزدیک زمین نیز در خطرند. آلخاندرو بورلاف از مرکز پژوهشی ایمز ناسا، دید چهار تلسکوپ فضایی از جمله هابل، اسفِرِکس (SPHEREx)، آرّاکیس (ARRAKIHS) و شونتیان (Xuntian) را شبیهسازی کرد.
این رصدخانهها در ارتفاع 400 تا 800 کیلومتری بالا سر زمین گردش میکنند؛ دقیقاً همان ارتفاعی که میزبان ابرمنظومههاست. یافتهها تکاندهندهاند: اگر جمعیت ماهوارهها تا پایان دهه به 56,000 فروند برسد، 39.6 درصد از تصاویر هابل و 96 درصد از تصاویر سه تلسکوپ دیگر با آلودگی نوری مخدوش خواهند شد.
میانگین ماهوارههای قابل مشاهده در هر نوردهی برای هابل 2.14، برای اسفِرِکس 5.64، برای آرّاکیس 69 و برای شونتیان 92 خواهد بود. حتی پوششهای ضدبازتابی اعمالشده روی ماهوارهها نیز برای حل این مشکل کافی نیستند.
با شتاب گرفتن پرتاب ماهوارهها، کاوش کیهان به یک چالش بیسابقه فنی تقابل میرسد. آینده علم نجوم وابسته به یافتن راهحلی برای همزیستی مسالمتآمیز این غولهای تجاری با سکوت آسمان شب است؛ در غیر این صورت، نسلهای آینده تنها میتوانند ستارههایی را ببینند که دست بشر در میدان دید آنها بوده است.
