دانشمندان برای نخستینبار دیانای ویروس شیپاکس را از پوستنوشتههای قرونوسطی استخراج و توالییابی کردند. نتایج نشان میدهد این ویروس حداقل ۳۵۰۰ سال گلههای گوسفند در اوراسیا را هدف قرار داده است.
پارشمنت بهعنوان «کپسول زمانی زیستی»
با بررسی پوستهایی که برای ساخت پارشمنت و دستنوشتههای قدیمی استفاده شده بود، محققان ردپای ژنتیکی ویروس را بازیابی کردند. در مقالهای منتشرشده در Science Advances توضیح داده شده که پارشمنت معمولاً از پوست گوسفند ساخته میشد و میتواند دیانای پاتوژنهای حیوانی را برای قرنها محافظت کند. این روش نمونهای از کاربرد دیانای باستانی برای بازسازی تاریخچهٔ بیماریهاست.
روششناسی و تحلیل ژنتیکی
تحلیل ژنومهای بازیابیشده نشان داد ویروس شیپاکس طی بیش از سه هزار سال پیوستگی ژنتیکی داشته و گونههای امروزی آن ادامهدهندهٔ تاریخچهای بسیار قدیمی هستند. بازسازی این ژنومها به شناخت روند تکامل پاتوژن و بررسی تأثیر آن بر دامداریها و جوامع گذشته کمک میکند.
رد تاریخی شیوعهای ویروس شیپاکس
نویسندگان مقاله مستندات تاریخی و شواهد ژنتیکی را کنار هم قرار دادهاند:
- قدیمیترین شواهد مکتوب از عفونتهای مرتبط با شیپاکس به سدهٔ اول میلادی بازمیگردد؛ گزارشهای رومی از ضایعات پوستی در حیوانات حکایت دارند.
- اسناد کشاورزی قرون وسطی در فرانسه، اسپانیا و انگلستان بارها از شیوعهای مرگبار سخن گفتهاند.
- شیوعها در فرانسه در سدهٔ هفدهم کاهش یافت، اما در قرنهای هجدهم و نوزدهم بازگشت و مرگومیر بالا در گلهها ثبت شد؛ بریتانیا نیز تا سال 1847 شاهد بازگشت بیماری بود.
این پژوهش پیوندی روشن میان شواهد تاریخی و الگوی تکاملی ویروس فراهم میآورد که تاکنون بهخوبی روشن نشده بود.
پیام برای دامداری و جهتگیری پژوهشهای آینده
این یافتهها نشان میدهد آرشیوها و کتابخانهها میتوانند منابع مهمی برای شناخت تاریخچهٔ بیماریهای حیوانی باشند. لوئی لوته از University College Dublin، یکی از همنویسندگان مقاله، میگوید این ژنومها نشان میدهند پاتوژنها چگونه تکامل یافتهاند و چه تأثیری بر کشاورزی و جوامع گذشته داشتهاند.
پیامهای کاربردی برای دامداری:
- بازخوانی ژنومهای تاریخی میتواند در شناسایی خط سیر تکاملی پاتوژنها و ریسکهای بالقوهٔ نوظهور موثر باشد.
- شناخت الگوهای تاریخی شیوع به توسعهٔ استراتژیهای کنترل و مدیریت بیماری در دامها کمک میکند.
- مطالعات بینرشتهای میان تاریخنگاری، ژنتیک و حفاظت آرشیوها آیندهای روشن برای پژوهشهای اپیدمیولوژیک فراهم میکند.
گامهای بعدی
تیم پژوهشی برنامه دارد پارشمنتهای آرشیوی بیشتری از نقاط مختلف جهان را بررسی کند تا نقشهٔ دقیقتری از انتشار و تنوع ژنتیکی ویروس شیپاکس ترسیم شود. چنین بررسیهایی میتواند نقاط ورود، مسیرهای انتشار و تنوع ژنتیکی تاریخی پاتوژن را روشن کند.
منابع و پیوندهای مفید: برای اطلاعات بیشتر میتوانید به صفحهٔ شیپاکس در ویکیپدیا و مجموعهٔ مقالات منتشرشده در Science Advances مراجعه کنید.
پژوهش روی پارشمنتها تازه آغاز شده و نشان میدهد آرشیوهای جهانی ممکن است داستانهای ژنتیکی بسیاری از گذشتهٔ بیماریها را در خود نگهدارند. این دانش میتواند در حفاظت دام، پیشبینی ریسکها و تقویت امنیت غذایی کاربرد مستقیم داشته باشد.
