ریز به ریز بودجه و سازوکار اعتبارات
قانون «ایجاد مشوقهای تولید نیمههادی» یا همان CHIPS Act در سال 2022 با هدف بازگرداندن تولید پیشرفتهترین تراشهها به خاک ایالات متحده تصویب شد. این لایحه با اختصاص بیش از 52 میلیارد دلار کمک مستقیم و مشوقهای مالیاتی، نخستین گام جدی واشنگتن برای مقابله با انحصار آسیا در صنعت نیمههادی است. از زمانی که جو بایدن این قانون را امضا کرد، شرکتهای خصوصی رقمی نزدیک به 400 میلیارد دلار سرمایهگذاری جدید در این حوزه اعلام کردهاند، اما اجرای آن با چالشهای ساختاری و کمبود نیروی متخصص نیز همراه بوده است.
مجموع بسته مالی این قانون به حدود 280 میلیارد دلار میرسد که بخش عمده آن معطوف به صنعت الکترونیک و فناوریهای پیشرفته است. رقم 52.7 میلیارد دلاری بهطور مشخص برای توسعه ظرفیتهای ساخت (fab)، نوسازی خطوط تولید و تقویت زنجیرهٔ تأمین نیمههادی در نظر گرفته شده است. وزارت بازرگانی آمریکا موظف است این مبالغ را در طول 5 سال به بخش خصوصی توزیع کند، در حالی که مبالغی محدودتر از طریق وزارت دفاع و امور خارجه به پروژههای پژوهشی، آموزش نیروی کار و مدیریت ریسکهای ژئوپلیتیک میپردازند. به لایحه اصلی، اعتبار مالیاتی 25 درصدی برای سرمایهگذاری در ساخت تراشه و تجهیزات تولید آن تا پایان سال 2027 اضافه شده که ارزشی حدود 24 میلیارد دلار دارد.
بحران تمرکزگرایی و بیداری ژئوپلیتیک
علت اصلی این تحولات صنعتی، افت شدید سهم آمریکا در تولید جهانی نیمههادی است. در دهه 1990، واشنگتن مسئول تولید 40 درصد از تراشههای جهان بود، اما امروز این سهم به کمتر از 12 درصد رسیده است. نکته تاملبرانگیز آن است که ایالات متحده در حال حاضر قادر به ساخت پیشرفتهترین نسل تراشههای لیتوگرافی است و عملاً وابستگی کامل به تایوان و شرکت TSMC دارد. اختلالات زنجیرهٔ تأمین نیمههادی در دوران پاندمی کووید-19 و تنشهای منطقهای، هشدار شدیدی درباره خطر قطع دسترسی غرب به فناوریهای حیاتی ارسال کرد. سیاستگذاران آمریکایی معتقدند تکیه بر تکمنبع خارجی، امنیت ملی و رقابت اقتصادی را در برابر چین معرض تهدید قرار میدهد.
گردش پول در خاک آمریکا و گلوگاههای اجرایی
تاکنون وزارت بازرگانی بیش از 32 میلیارد دلار یارانه و نزدیک به 29 میلیارد دلار تسهیلات اعتباری را به 17 شرکت فعال در 16 ایالت تخصیص داده است. برنامههای اولیه روی پروژههای کلانی مثل تاسیس فابریکهای جدید در ایالتهای آریزونا، اوهایو و تگزاس متمرکز شدهاند. با این وجود، سرعت پیشرفت پروژهها کندتر از آن است که برنامهریزیهای اولیه نشان میدهد. نرسیدن ساختمانهای مجوزسازی، کمبود مهندسان باتجربه در بخش تولید و فرآیندهای پیچیده تطبیقپذیری الزامات قانونی، از جمله موانع اصلی محسوب میشوند.
چشمانداز آینده صنعت چیپ
موفقیت نهایی این قانون بیشتر به توانایی ایالات متحده در تربیت نیروی کار فنی و تسریع مجوزهای ساختوساز بستگی دارد تا صرفا ورود سرمایه. اگرچه رقابت تجاری با چین و هند در زمینه جذب خطوط تولید شدت گرفته است، اما تمرکز بر خودکفایی استراتژیک در نیمههادیهای پیشرفته، نقشهراه بلندمدت واشنگتن برای حفظ برتری فناوری است. پایش دقیق عملکرد شرکتهای دریافتکننده کمک و اصلاح فرآیندهای اداری میتواند تعیین کند که آیا این سرمایهگذاری تاریخی منجر به احیای واقعی تولید داخلی میشود یا به حباب سرمایهگذاری خارجی میانجامد.
