اتحادیه اروپا سرانجام گامی در جهت وضع مالیات بر انتشار کربن پروازهای بینالمللی برداشته است، اما این گام با انتقادهای شدید سازمانهای محیط زیستی همراه شده است. طرح جدید اصلاحیه سیستم تجارت انتشار (ETS) اتحادیه اروپا اگرچه برای نخستین بار پروازهای خروجی از این قاره را مشمول قیمتگذاری کربن میکند، اما با محدودیتهای چشمگیری همراه است که از نظر کارشناسان آن را به یک اقدام نمادین تبدیل کرده است.
بر اساس این طرح، از سال ۲۰۲۹ میلادی پروازهایی که مسافت آنها کمتر از ۵۰۰۰ کیلومتر است، تحت پوشش بازار کربن قرار خواهند گرفت. این یعنی پروازی مانند پاریس به دبی مشمول مالیات میشود، اما پرواز طولانیتری مانند پاریس به نیویورک همچنان از این قاعده مستثنی خواهد بود. سازمان حمل و نقل و محیط زیست اروپا (T&E) میگوید که این رویکرد باعث میشود ۴۷ درصد از کل هوانوردی اروپا همچنان از پرداخت بهای کربن معاف بمانند و این فقط یک گام اولیه و ناکافی است.
انتقاد از معافیت پروازهای طولانی و جتهای خصوصی
یکی از نکات جالب توجه این اصلاحیه، وضع مالیات بر جتهای خصوصی برای نخستین بار است. این جتها با وجود تأثیر نامتناسب بر محیط زیست، تاکنون عمدتاً از پرداخت هزینههای اقلیمی معاف بودند. اما در مقابل، معافیت پروازهای طولانیمدت که آلایندهترین پروازها محسوب میشوند، اعتراض فعالان محیط زیست را برانگیخته است.
دایان ویتری، مدیر بخش هوانوردی T&E، در این باره میگوید: «برای اولین بار در تاریخ، پروازهای بینالمللی تحت مقررات اتحادیه اروپا قرار میگیرند. اما تحت فشار صنعت، تنها بخشی از سفرها تحت پوشش قرار میگیرد و طولانیترین و آلودهکنندهترین پروازها معاف میمانند. این نباید بیش از یک نقطه شروع باشد. توپ اکنون در زمین کشورهای عضو است.»
تخصیص مجوزهای رایگان و تضعیف سیگنال قیمت کربن
یکی دیگر از انتقادهای عمده به این طرح، تخصیص بیش از ۱۰۰ میلیون مجوز رایگان به خطوط هوایی برای استفاده از سوخت پایدار هوانوردی (SAF) است. در حالی که حمایت از تولید سوخت سبز در اروپا اقدامی مثبت به نظر میرسد، این مجوزهای رایگان عملاً سیگنال قیمت کربن را تضعیف کرده و خطوط هوایی را از تأثیر مالی واقعی انتشار گازهای گلخانهای مصون میدارد. T&E برآورد میکند که اتحادیه اروپا به دلیل این معافیتها، حدود ۴.۲ میلیارد یورو درآمد بالقوه را از دست میدهد.
نقش بحثبرانگیز CORSIA
اتحادیه اروپا در کنار طرح ETS خود، ارزیابی از طرح جبران بینالمللی هوانوردی (CORSIA) را نیز منتشر کرده است. این ارزیابی به وضوح نتیجه میگیرد که CORSIA جایگزین قابل اعتمادی برای ETS اروپا نیست و نیازمند تقویت قابل توجهی است. با این حال، طرح مصالحهای فعلی تا سال ۲۰۳۲ معافیت پروازهای خروجی را به بهانه «تشویق CORSIA» تمدید کرده است که به گفته T&E در تضاد با توصیههای علمی خود کمیسیون اروپا است.
تأثیر بر حمل و نقل دریایی
در بخش حمل و نقل دریایی نیز اصلاحیه ETS شامل تخصیص ۱۱۰ میلیون مجوز برای حمایت از سوختهای پاک و فناوریهای پیشران کشتیهاست. T&E از این اقدام استقبال کرده اما هشدار میدهد که بدون قوانین شفافتر، شرکتهای کشتیرانی همچنان به سرمایهگذاری در سوختهای زیستی ادامه خواهند داد. برای جلوگیری از نشت کربن، این طرح فهرست بنادر ترانشیپ غیر اتحادیه اروپا مانند طنجه و پورت سعید را گسترش داده است تا کشتیها نتوانند با توقف در این بنادر از قوانین اروپا فرار کنند.
