امیلی ویلسون: فریبِ بصریِ نولان جای اخلاق و همدلی را خالی کرده
امیلی ویلسون، مترجم برجستهٔ «ادیسه» که ترجمهٔ ۲۰۱۷ او الهامبخش کریستوفر نولان در اقتباس سینماییاش بود، در یادداشتی برای The Atlantic بار دیگر فیلم نولان را «از نظر احساسی خالی» خواند. او از تضاد آشکار میان شعارهای انساندوستانهٔ فیلمنامه و زبان تصویریِ فیلم انتقاد میکند.
محور نقد: «قانون زئوس» و تناقضِ روایت
ویلسون به تکرار عبارتِ «قانون زئوس» در فیلم و برداشت نولان از آن میپردازد. این قانون که شبیه قاعدهٔ طلایی مهماننوازی است، بر پذیرشِ غریبهها تأکید دارد؛ اما در تفسیرِ فیلم، اسبِ تروا نمادی از نقضِ این قاعده معرفی میشود، زیرا پوشیده از فریب است. ویلسون پرسشهایی مطرح میکند: اگر یونانیان ده سال شهر تروا را محاصره کردهاند، نسبتِ «میزبان» و «مهمان» چه میشود؟ آیا نقطهٔ عطف روایت باید اسب باشد یا تصمیم آغاممنون برای آغاز جنگ و نقش اودیسئوس در پیگیری منافع امپراتوری؟
تصویرسازی در برابر فیلمنامه: تضادِ ارزشها
بهزبان ویلسون، فیلمنامه بارها بر اهمیت مهربانی و اخلاق انسانی تأکید دارد، اما دوربینِ نولان مجموعهای دیگر از اولویتها را برجسته میکند: ملاحظات لجستیکی، حرکتِ اشیاء در فضا، نماهای طولانی از سازههای در حال فروپاشی و جزئیاتِ مکانیکی. بهعبارت دیگر، فیلم از منظرِ بصری به عظمتِ صحنه و حرکاتِ فیزیکی اهمیت میدهد و کمتر به پرسشهای اجتماعی و روانشناختی دربارهٔ فریب و فریبخوردن میپردازد.
اسبِ تروا: نماد یا گمراهکننده؟
ویلسون میگوید تصویرِ اسب روی ساحلی بکر نهتنها به روایت کمکی نمیکند، بلکه پرسشهایی ایجاد میکند: چگونه ممکن است اردوگاهِ دهسالهٔ یونانیان چنین نشانههایی از زیستِ انسانی را نداشته باشد؟ او تأکید میکند که اگر جنگ اساسِ مسئله است، تمرکز بر لحظهٔ فریب (اسب) بهجای واکاوی آغاز جنگ و انگیزههای بازیگران اصلی، خطای روایی است.
واکنشها و آمار باکسآفیس
با وجود انتقاداتِ ویلسون، واکنش عمومی متفاوت بوده است. فیلم از مخاطبان نمرهٔ «A» از CinemaScore دریافت کرد و ظرف سه هفته به یکی از پرفروشترین آثار سال تبدیل شد. تا کنون فروش داخلی حدود 405,000,000 دلار و فروش جهانی مجموعاً حدود 922,000,000 دلار گزارش شده است.
پاسخها و منازعات عمومی
نقد ویلسون واکنشهایی هم برانگیخت؛ از جمله جویس کارول اوتس که آن را تند و ناسازگار با خوانندگان خواند و از مترجمی که خود را متعهد به متن میداند انتظار رفتارِ مدبرانهتری داشت. این کشمکش نشاندهندهٔ اختلافنظر گسترده در دیدگاه نسبت به اقتباسِ متون کلاسیک است.
خلاصهٔ نکات اصلی
- ویلسون فریبِ بصریِ نولان را با ارزشهای اخلاقیِ متنِ اولیه در تعارض میبیند.
- او تأکید میکند تمرکز بر اسبِ تروا روایتِ جنگ و مسئولیتهای انسانی را کماهمیت جلوه میدهد.
- پاسخِ تماشاگران و باکسآفیس نشان میدهد محبوبیت تجاری لزوماً همراستا با پذیرشِ نقدهای اخلاقی و روایی نیست.
منابع و ارجاعها
برای مطالعهٔ بیشتر دربارهٔ موضوعات مطرحشده میتوانید به صفحات کریستوفر نولان، ادیسه و نشریهٔ The Atlantic رجوع کنید.
جمعبندی—این منازعه بار دیگر نشان میدهد اقتباسِ یک متن کهن به سینما مستلزم تصمیمهای نظری و اخلاقی است؛ تبدیلِ متن به تصویر فقط بازتولیدِ صحنهها نیست، بلکه انتخاب اولویتها و پاسخگوییِ هنری به مخاطب را نیز در بر میگیرد.
