الکس کاکس در «ارواح مرده» فیلمی ساخته که بیش از روایت بر موعظه تأکید میکند؛ اثری خشک و درسمحور که استعداد سازندهٔ «سید و نانسی" و «ریپو مِن" را هدر میدهد. پروژه از طریق کمپینِ Kickstarter تأمین مالی شد و کاکس در نقش مردی پیر و مرموز که در سال 1890 وارد شهری مرزی در آریزونا میشود، ظاهر شده است؛ مأموریتی ظاهراً ساده: گردآوری نام کارگران مکزیکیِ فوتشده.
خلاصهٔ کوتاه فیلم
«ارواح مرده» که بهطور آزاد بر اساس رمانِ 1843ِ نیکلای گوگول ساخته شده، در چند جشنواره نمایش داشته و اخیراً در سینمای راکسی نیویورک اکران شد. زبان روایتِ فیلم نمادین و استعاری است و کاکس خود را در نقش محوریِ مبهم و جدی قرار داده؛ ظاهر او ترکیبی از لباس کفنوار و کلاهی شبیه کشیش است و محور درام عمدتاً حولِ بازخوانیِ نامهایی میچرخد که تاریخ خواسته آنها را محو کند.
چرا فیلم کار نمیکند؟
- روایت نمادینِ بیش از حد: پیامِ فیلم غالباً از شخصیتها جلو میزند و تجربهٔ انسانی را تحتالشعاع قرار میدهد، تا جایی که احساس و همدلی کمتر شکل میگیرد.
- ریتم کند و تکبعدی: صحنهها بیشتر حکم شاهدی برای انتقال یک مَتن اخلاقی را دارند تا اینکه تنش یا درگیری دراماتیک بسازند.
- خودارجاعیِ بازیِ کاکس: حضور کارگردان در نقشِ اول گاهی فیلم را به نمایشِ یک موضع فکری از پیشتعیینشده تبدیل کرده است، نه یک تجربهٔ سینمایی زنده.
کاکس در کارنامهای پیچیده
تصویر کاکس در تاریخ سینما پیچیده و دوپاره است. او با «ریپو مِن» (1984) و بهویژه «سید و نانسی» اعتبار و نشانهٔ دانایی هنری بهدست آورد؛ آثاری که نیهیلیسم را با حسِ عاطفی ترکیب کردند. از دهههای بعد، کاکس گاه مسیرهایی انتخاب کرده که یا قابل اکران نبودهاند یا یافتن مخاطب برای آنها دشوار بوده است—نمونههایی مانند «Straight to Hell» و «Walker» که میل او به زیر سؤال بردن ساختارها و جسارتِ فرم را نشان میدهند، اما نتیجه همیشه موفق نیست.
نکات مثبتِ محدود
«ارواح مرده» خالی از لحظات قابلتأمل نیست؛ تصویرسازی بصری و جزئیاتِ صحنه گاهی ارزشِ دیدن دارند. این لحظات اما پراکندهاند و در کلیتی که بهسمت مفهومپردازیِ مستقیم میرود، گم میشوند.
چشمانداز و مسیر پیشرو
کاکس ثابت کرده توان خلقِ تصاویر و شخصیتهای متمایز را دارد؛ اما این توانایی نیاز به نظم دراماتیک و تعمقِ عمیقتر در روابط انسانی دارد. بازگشت او به ترکیبی از خامیِ انسانیت و شوخطبعیِ تندِ آثارِ پیشین یا یادگیری نحوهٔ قرار دادن پیام در خدمتِ داستان، میتواند او را به فرمِ مؤثرتری برگرداند.
برای مخاطبِ امروز
علاقهمندان به کارهای قدیمیِ کاکس ممکن است در «ارواح مرده» نکاتی برای کندوکاو بیابند، اما انتظار تجربهای در سطح آثارِ درخشان او بیهوده است. این فیلم احتمالاً برای مخاطب عام اثرگذار نخواهد بود، اما میتواند موضوع بحث در جشنوارهها و کارگاههای تحلیلی بماند.
جمعبندی
«ارواح مرده» نمونهای است از فیلمی که دغدغههای اخلاقی و یادآوری تاریخ را مهم میداند اما در ترجمهٔ این دغدغهها به تجربهٔ سینمایی زنده ناکام میماند. اگر کاکس قصه را دوباره مقدم بر موعظه کند، هنوز ظرفیتِ شگفتزدن مخاطب را دارد؛ در غیر این صورت، این فیلم بهعنوان نمونهای از قصدِ خوب اما اجرا شدهٔ ناهمگون در کارنامهاش ثبت خواهد شد.
نقد ارواح مرده—فیلمی که ارزشِ مشاهدهٔ دقیق دارد، اما نه بهعنوان بهترین نمونۀ کارگردان.
