ظرفیت تولید ASML، غول تجهیزات لیتوگرافی جهان، مستقیماً به دست کارل زایس (Carl Zeiss SMT) گره خورده است. شرکت فناوری تولید نیمهرساناهای زایس اخیراً توسعه حدود 25,000 متر مربع از فضاهای تولیدی و پیرامونی خود در سایت ابرکوخن (Oberkochen) آلمان را تایید کرده است. انتقال کارکنان به اولین ساختمان تکمیلشده همین ماه و چهار سال پس از آغاز عملیات ساخت در سال 2022 آغاز شده است و تحویل سایر بخشها نیز به صورت مرحلهای انجام خواهد شد.
وابستگی مطلق ASML به قطعات نوری زایس
ابرقوخن و وتزلار (Wetzlar) تنها دو نقطه در جهان هستند که ستونهای نوری مورد نیاز برای اسکنرهای لیتوگرافی ASML در آنها ساخته میشوند. گزارش سالانه 2025 شرکت ASML به صراحت بیان میکند که تعداد سیستمهایی که میتواند تولید کند، به ظرفیت تولید زایس محدود است. زایس به عنوان تامینکننده انحصاری لنزها، آینهها، سیستمهای روشناییدهنده و کلکتورها عمل میکند. این گزارش هشدار میدهد که در صورت ناتوانی زایس در حفظ تولید بلندمدت، ASML عملاً قادر به ادامه کسبوکار خود نخواهد بود.
خریدهای ASML از زایس و زیرمجموعههای آن در سال 2025 به 4.41 میلیارد یورو رسید که نشانای از رشد چشمگیر نسبت به ارقام 3.95 میلیارد یورویی در 2024 و 3.33 میلیارد یورویی در 2023 است. مدیر مالی ASML نیز در جلسه گزارش سود سهام در ماه ژوئیه اعلام کرد که ظرفیت سفارشات Low-NA EUV برای سال 2027 تقریباً به طور کامل پر شده است و شرکت قصد دارد این ظرفیت را از حدود 65 سیستم در سال جاری، در سال 2027 حدود 30 درصد افزایش دهد.
پیچیدگیهای مهندسی در تولید اپتیکهای High-NA
ساخت اپتیکهای پروجکشن High-NA یکی از پیچیدهترین فرآیندهای مهندسی در جهان است. این سیستمها بیش از 40,000 قطعه و حدود 12 تن وزن دارند که تقریباً هفت برابر حجم و وزن اپتیکهای استاندارد EUV است. سیستم روشناییدهنده نیز به تنهایی 25,000 قطعه و 6 تن وزن دارد.
هر یک از آینههای High-NA چند صد کیلوگرم وزن دارند و تقریباً دو برابر اندازه و 10 برابر وزن آینههای فعلی هستند. زایس برای رسیدن به دقت نهایی، ماهها روی آنها عملیات ماشینکاری انجام میدهد. بررسی و تایید این آینهها نیازمند یک اتاق خلأ اختصاصی با ابعاد 5 در 10 متر است که خود از بیش از 100,000 قطعه تشکیل شده و بیش از 150 تن وزن دارد. شرکت اینتل به تازگی به اولین بازیگر صنعت تبدیل شد که از اسکنرهای High-NA EUV برای تولید انبوه تراشههای منطقی استفاده میکند.
فشار بر چرخه تولید و افزایش قیمتها
بخش عمدهای از سرمایهگذاریها روی کوتاه کردن زمان تولید متمرکز شده است. مدیران ASML اعلام کردهاند که در حال فشردهسازی چرخه ساخت اسکنرها از حدود 22 هفته به 15 یا 16 هفته هستند. با این حال، به گفته منابع آگاه، این شرکت هلندی در حال برنامهریزی برای افزایش قیمت دستگاههای Low-NA EUV است؛ روندی که به گزارشها با واکنش و نارضایتی TSMC، بزرگترین تولیدکننده چیپ جهان، مواجه شده است.
تزریق مالی سنگین ASML برای تضمین زنجیره تامین
برای حفظ پایداری در زنجیره تامین، شرکت ASML مبالغ هنگفتی را به شکل وام و پیشپرداخت به زایس تزریق کرده است. ارزش وامهای دریافتنی زایس از ASML در پایان سال 2025 به 1.91 میلیارد یورو رسید که نسبت به 1.44 میلیارد یورو در سال قبل رشد چشمگیری داشته است. علاوه بر این، 1.19 میلیارد یورو پیشپرداخت برای تضمین تحویل به موقع ستونهای نوری پرداخت شده است.
قراردادهای مالی اخیر نشان میدهد که وامهای سرمایهگذاری به صورت بدون بهره ارائه میشوند و بازپرداخت آنها طی 7 یا 15 سال و در قالب اقساط فصلی بر اساس درآمد زایس تنظیم شده است. این استراتژی مالی به زایس اجازه داد تا در سال مالی منتهی به سپتامبر 2025، درآمدی معادل 5.055 میلیارد یورو ثبت کند که رشدی 23 درصدی را برای این بخش به همراه داشت.
افزایش ظرفیت فیزیکی کارخانهها، گام مهمی برای رفع گلوگاه تولید جهانی اپتیکهای پیشرفته است. توسعه پایگاههای زایس در آلمان و جدیدترین مرکز نوآوری آن در کره جنوبی نشاندهنده تلاش بیوقفه این اکوسیستم برای پاسخگویی به نیازهای سرسامآور بازار نیمهرساناها در سالهای پیشرو است.
