طی ۹۱ روز و در پنج کشور مختلف، کریستوفر نولان و عوامل فیلم «ادیسه» تا مرز تحمل فیزیکی و روانی پیش رفتند تا حماسه هومر را روی پرده سینما زنده کنند. فیلمبرداری در دریای خروشان، گذرگاههای صخرهای کوهستانی، جنگلهای انبوه و سواحل شنی انجام شد؛ مبارزهای با باد، باران و آفتاب سوزان که تقریباً به اندازه سفر طولانی بازگشت ادیسئوس به ایتاکا فرسایشآور بود.
نولان روز بعد از نخستین نمایش فیلم در نیویورک، با چشمانی خسته میگوید: «فکر نمیکنم تا به حال تا این حد خسته بودهام. این سختترین کاری بود که انجام دادهام؛ یک آزمون استقامت برای همه ما.»
سفر اکتشافی به جای فیلمبرداری
برخی لوکیشنها آنقدر دورافتاده و طاقتفرسا بودند که پیش از این کسی جرأت فیلمبرداری در آنها را نداشت. بسیاری از روزها با بالا رفتن عوامل تولید از مسیرهای صخرهای برای رسیدن به نقطه فیلمبرداری آغاز میشد.
مت دیمون که نقش ادیسئوس را بازی میکند، تجربه را اینگونه توصیف میکند: «این بیشتر شبیه یک سفر اکتشافی بود تا یک فیلم. جوک همیشگی ما این بود که یونان سختی بود؛ مطمئنم ایتالیا راحتتر باشد. اما به ایتالیا که رسیدیم، به همان اندازه سخت بود. بعد فکر میکردیم ایسلند کاری نخواهد داشت، اما باران بهصورت افقی میبارید و شبانه فیلمبرداری میکردیم.»
این موضوع که نولان خودش در برابر شرایط سخت آبوهوایی کنار بقیه ایستادگی میکرد، روحیه تیم را زنده نگه داشت. دیمون میگوید: «او همیشه دقیقاً کنار دوربین بود. وقتی ما سرد و خیس بودیم، او هم سرد و خیس بود. اگر در حال بالا رفتن از کوه بودی، او هم در حال بالا رفتن از کوه بود.»
فیلمبرداری قرار بود حتی بیشتر هم طول بکشد. نولان اعتراف میکند: «میتوانستیم ۹ روز دیگر هم فیلمبرداری کنیم. اما واقعیت این است که کارمان تمام شده بود. نمیتوانستیم بیشتر از این روی آن قایقها بمانیم — دیگر توانش را نداشتیم. زودتر تمام کردیم، اما تقریباً با ویلان از خط پایان عبور کردیم.»
۲۵۰ میلیون دلاری که انتظارات را جابهجا کرد
۲۴ ساعت قبل از اکران «ادیسه» در ۱۷ ژوئیه، نولان در دفتر روابطعمومیاش در سوهو نشسته است. این حماسه ۲۵۰ میلیون دلاری با درجهبندی R انتظار میرود یکی از بزرگترین موفقیتهای سال باشد و نقدهای بهتازگی منتشرشده نیز بسیار مثبت هستند. نولان آرام، هرچند خسته، با کت آبی و با وجود گرمای ۹۵ درجه در حال نوشیدن چای است.
در این فیلم ستارههایی مانند دیمون، آن هاتاوی و تام هالند حضور دارند، اما نولان — که با مجموعه «شوالیه تاریکی» به نامی آشنا در خانهها تبدیل شد و بعداً با «تلقین»، «دانکرک» و «اوپنهایمر» به کشش مستقل خود دست یافت — جاذبه اصلی است. او در این فیلمها شور و حرارت یک کارگردان مؤلف را حفظ کرد در حالی که مجللهای بزرگ، جسورانه و تماشاگرپسند خلق میکرد.
سامانتا مورتون که نقش جادوگر سیرسه را بازی میکند، درباره نولان میگوید: «با او قالب را شکستند. او به نوعی موفق میشود هم با آدمهای معمولی که فقط میخواهند سرگرم شوند و هم با سینمادوستان ارتباط برقرار کند. هیچکس دیگری را نمیشناسم که تا به حال مثل او این کار را کرده باشد.»
اولین فیلم تاریخ با دوربین آیمکس
«ادیسه» ممکن است در یک دنیای باستان روایت شود، اما نولان آن را فرصتی دید تا با فیلمبرداری کامل فیلم با دوربینهای IMAX، محدودیتهای فناوری مدرن را به آزمایش بگذارد. این اولین فیلمی است که چنین کاری میکند و نتیجه، اثری واقعاً عظیم است: نهتنها غارت تروا و نبرد با سیکلوپ پردههای عظیم آیمکس را پر میکند، بلکه توطئههای کاخی که منتظر ادیسئوس است نیز در مقیاسی بزرگ به تصویر کشیده میشود.
اما اجرای این کار یک امتحان دشوار بود. دوربینهای آیمکس ابزارهای حجیمی هستند که هر کدام ۳۰۰ پوند وزن دارند و غرش مخلوطکنهای صنعتی را میکنند. اعضای گروه بازیگران در ابتدا برای فهمیدن اینکه چگونه در مقابل چیزی که آن را به یک شاسیبلند تشبیه میکردند بازی کنند، تلاش کردند.
هاتاوی که نقش پنهلوپه، همسر ادیسئوس را بازی میکند، اقرار میکند: «این یک تمرین اعتماد کور به کریس بود. کریس گروه وفاداری دور خود دارد و بسیاری از آنها برای فیلمبرداری از سکانسهای اکشن از دوربینهای آیمکس استفاده کرده بودند. اما هیچوقت صحنههای صمیمانهای مثل صحنههایی که من در آن بودم را انجام نداده بودند. همه تا حدی مبتدی بودند.»
علاوه بر این، دوربینها فقط کمتر از سه دقیقه فیلم در خود جای میدهند و باید مدام در وسط صحنه بارگذاری شوند. پس از چند بار آزمون و خطا، نولان تصمیم گرفت وقتی دوربین تمام میشود، بهجای فریاد زدن «کات!»، فیلمبرداری را ادامه دهد تا جریان طبیعی صحنه حفظ شود.
این رویکرد نشاندهنده فلسفه همیشگی نولان است: خلق تجربهای سینمایی که در آن تکنولوژی در خدمت داستان قرار میگیرد، نه برعکس. با اکران «ادیسه» در تابستان، سینمای حضوری بار دیگر ثابت میکند که هنوز جایی برای حماسههای درشتگرایانه و بیپروا دارد.
