فیلم «ستلج» (Satluj) به کارگردانی هانی ترهان، داستان یک فعال سیک در دهه ۱۹۹۰ را روایت میکند که به دنبال افشای قتلهای فراقانونی پلیس پنجاب است. این فیلم که ابتدا با عنوان «پنجاب ۹۵» در جشنواره تورنتو ۲۰۲۳ ثبت شده بود، بدون توضیح از فهرست خارج شد و پس از کشوقوسهای فراوان، سرانجام در ۳ جولای ۲۰۲۴ از سانسور هند عبور کرد و روی پلتفرم Zee5 منتشر شد. اما ظرف ۴۸ ساعت برای مخاطبان هندی و یک هفته بعد برای جهانیان حذف شد؛ رویدادی که خود به مثابه بیانیهای درباره سرکوب حقیقت عمل میکند.
داستان فیلم؛ از یک مدیر بانک تا یک فعال مدنی
فیلم با پیشدرآمدی تاریک آغاز میشود: گفتگوهای معمولی میان افسران پلیس پنجاب که به اعدامهای شبانه و غیرقانونی منجر میشود. سپس تمرکز به جاسوانت سینگ خالرا (با بازی ديلجيت دوسانج) میرسد، یک مدیر بانک خوشبرخورد که پس از ناپدید شدن عمهاش، راهی مسیری پرخطر میشود. او ابتدا به دنبال پیدا کردن اوست، اما رفتهرفته به شبکه گستردهای از قتلهای فراقانونی، سوزاندن دستهجمعی اجساد و پروندههای مفقودین پی میبرد.
«ستلج» نام خود را از رودخانهای اصلی در پنجاب گرفته که سواحلش به محل دفن مخفیانه قربانیان تبدیل شده است. داستان به ظاهر معمایی است، اما همه از نقش پلیس و دولت در این جنایتها آگاهند؛ ترس مانع اعتراض میشود. خالرا با شجاعت سوال میپرسد و مدارک دلخراشی از سوزاندن افرادی که هنوز «مفقود» ثبت شدهاند، پیدا میکند. او بهتدریج تبدیل به یک فعال اجتماعی تماموقت میشود و هدفی بزرگ روی پشتش نقش میبندد.
اجرای درخشان ديلجيت دوسانج و حالوهوای معنوی فیلم
دوسانج، خواننده و بازیگر محبوب پنجابی که اخیراً در برنامه «The Tonight Show» هم حاضر شد، در این نقش بسیار درخشان ظاهر شده است. او در نقش خالرا چنان فرو میرود که شخصیتش بیش از آنکه زندگینامهای باشد، جنبهای قدیسی و نیایشی پیدا میکند. فیلم با نگاه به وظیفه سیک در برابر ظلم دولت، معنویت را به مثابه واکنشی احشایی به بیعدالتی و تشنگی سیرابنشدنی برای درمان آن به تصویر میکشد.
همکاری ترهان با فیلمبردار کی. یو. موهانان و آهنگساز مارک مادر، فضایی سینمایی و طاقتفرسا خلق کرده است که مستقیماً بر احساسات مخاطب اثر میگذارد.
حاشیهها و سانسور؛ داستانی به موازات فیلم
یکی از جذابترین بخشهای ماجرای «ستلج»، جنجالهای پیرامون انتشار آن است. حذف از جشنواره تورنتو، توقیف پس از دو روز روی Zee5 و سکوت رسانههای هندی، همگی نشاندهنده حساسیت بالای موضوع فیلم است. فیلم بدون نام بردن از گروههای خاص، فضای دهه ۱۹۸۰ و کشتار سیکها در هند را به تصویر میکشد و نشان میدهد چگونه برچسب «تروریست» به حکم اعدام تبدیل میشود.
«ستلج» اگرچه لحظاتی کشدار و تکراری دارد (با زمان ۱۶۴ دقیقه)، اما با بازیهای قوی و نگاه انسانیاش، اثری ماندگار در سینمای اجتماعی هند محسوب میشود. داستان فرعی فاشیسم و سرکوب، با زمزمهها و کنایهها روایت میشود و قدرت حقیقت را در برابر قدرت سیاسی به نمایش میگذارد.
خلاصه: «ستلج» نه فقط یک فیلم، بلکه یک بیانیه سیاسی است. تماشای آن برای علاقهمندان به سینمای اجتماعی، تاریخ معاصر هند و مبارزه با بیعدالتی ضروری است.
