جشنواره فیلم ونیز با افت شدید حضور کارگردانان زن در بخش مسابقه اصلی مواجه شده است؛ بهطوریکه در فهرست ۲۰ فیلم انتخابشده برای رقابت بر سر شیر طلایی، تنها نام یک کارگردان زن به چشم میخورد. این رقم نشاندهنده سقوط چشمگیر نسبت به دوره گذشته است که شش فیلمساز زن در این بخش حضور داشتند و توانستند جوایز مهمی را به خانه ببرند.
درام «زن ناشناخته» به کارگردانی میالتوخی، فیلمساز دانمارکی-مصری، تنها اثری است که توسط یک زن در بخش مسابقه اصلی جشنواره ونیز کارگردانی شده است. این فهرست توسط آلبرتو باربرا، مدیر دیرینه جشنواره، تنظیم شده است.
تضاد آماری در بخشهای مختلف جشنواره
در دورههای اخیر، بخش مسابقه رسمی همیشه سطح نسبتاً ثابتی از حضور زنان را حفظ کرده بود. سال گذشته، ۶ فیلم از ۲۱ اثر مسابقه توسط زنان کارگردانی شده بودند که ۲۹ درصد از فهرست را تشکیل میداد. اما در تضادی عجیب با بخش مسابقه، بخش افقها (Horizons) که حول صداهای نوظهور و آثار پیشگامانه شکل گرفته، رکورد خود را خواهد شکست. در این بخش، ۸ فیلم از ۱۹ اثر توسط زنان کارگردانی شدهاند که نزدیک به ۴۲ درصد از آثار را شامل میشود.
همچنین در رویداد جانبی «روزهای ونیز» (Venice Days) که بهصورت مستقل مدیریت میشود، ۱۴ فیلم از ۲۵ اثر توسط زنان کارگردانی شدهاند. این بخش با فیلم انگلیسیزبان لیلی هوروات، فیلمساز مجارستانی، با نام «یادداشتهای من در مریخ» افتتاح میشود.
کارگردانان زن و تسلط بر جوایز بزرگ
بخش بزرگی از کارگردانان زنی که در پنج سال گذشته برای کسب شیر طلایی رقابت کردهاند، توانستهاند جوایز مهمی را به دست آورند. در سال ۲۰۲۱، اودره دیوان شیر طلایی را برای فیلم «رویداد» به دست آورد، در حالی که جین کمپیون شیر نقرهای را گرفت و مگی جیلنهال جایزه بهترین فیلمنامه را برد. در سال ۲۰۲۲، لورا پویتراس شیر طلایی شد و آلیس دیوپ جایزه بزرگ هیئت داوران را دریافت کرد. این روند در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ نیز با حضور موفق آگنیشکا هولاند، مائورا دِلپِرو و دئا کولومبگاشویلی ادامه داشت.
«زن ناشناخته»؛ تنها امید مسابقه اصلی
فیلم «زن ناشناخته» از پیش یکی از نقاط اوج مورد انتظار در این فهرست محسوب میشود. التوخی با پیشینهای درخشان به ونیز میآید؛ او پیشتر با فیلم «ملکه قلبها» جایزه تماشاگران جشنواره ساندنس را برده بود. داستان جدید او درباره خدمتکار جوانی است که رازی شرمآور را پنهان میکند و در آستانه ازدواج با مرد بیوه ثروتمندی است که برای او کار میکند.
سوالاتی درباره شفافیت در انتخاب آثار
افت شدید امسال در تعداد کارگردانان زن، بررسیها درباره عملکرد ونیز در زمینه برابری جنسیتی را از نو برمیانگیزد. این جشنواره در سال ۲۰۱۸ یکی از آخرین جشنوارههای بزرگ بود که به تعهد ۵۰/۵۰ پیوست. باربرا همواره سهمیهبندی را رد کرده و معتقد است عدم تعادل بازتابدهنده مجموعه فیلمهای ارسالی است، نه روند انتخاب. اما حضور پررنگ زنان در بخشهای دیگر جشنواره این پرسش را مطرح میکند که چرا تنها تعداد کمی از آنها به بخش مسابقه اصلی راه یافتهاند. این تناقض نشان میدهد که شاید روند انتخاب آثار نیازمند بازنگری باشد تا در سالهای آینده شاهد تعادل بیشتری در بخشهای اصلی باشیم.
