چین برنامه پنجساله پانزدهم توسعه صنعت زغالسنگ (دوره ۲۰۲۶–۲۰۳۰) را منتشر کرد. این سند نقش محوری زغالسنگ در امنیت انرژی را برجسته میکند و نشان میدهد پکن قصد دارد مصرف این منبع فسیلی را بهصورت مرحلهای مدیریت کند تا زمان اوجگیری انتشار کربن.
نهادهای منتشرکننده و اهمیت سند
سند در تاریخ ۱۰ اوت منتشر شد و توسط کمیسیون ملی توسعه و اصلاحات و اداره ملی انرژی منتشر شده است. برنامههای پنجساله ابزار اصلی سیاستگذاری کلان در چیناند و این گزارش مسیر مدیریت صنعت زغالسنگ را در سالهای منتهی به تعهد اوجگیری انتشار گازهای گلخانهای «پیش از ۲۰۳۰» مشخص میکند. برای مرور زمینه تاریخی میتوانید به صفحه Five-year plans مراجعه کنید.
نکات کلیدی: اوجگیری بدون تعیین سال مشخص
- برخلاف برخی پیشنهادهای قبلی که اوجگیری مصرف زغالسنگ را پیش از ۲۰۲۷ پیشنهاد کرده بودند، سند جدید سال مشخصی برای اوجگیری تعیین نمیکند و فقط هدف کلی رسیدن به اوج در دوره ۲۰۲۶–۲۰۳۰ را اعلام میکند.
- سند از «گذار سبز و کمکربن» در صنعت، کاهش انتشار متان مرتبط با زغالسنگ و «استفاده پاک و کارآمد» حمایت میکند، اما اولویت عملیاتی آن تقویت سازوکارهای تولید و زیرساخت است.
- زغالسنگ در سند بهعنوان «منبع انرژی بنیانی» معرفی شده و نقش آن در تأمین اقتصاد و ثبات شبکه انرژی مورد تأکید قرار گرفته است.
دادهها و روندهای اخیر
زغالسنگ یکی از قدیمیترین منابع انرژی چین است و تا چند سال پیش بخش عمده انتشارهای انرژی را تشکیل میداد. با این حال سهم زغالسنگ در تولید برق در حال کاهش است: در ۲۰۲۵ بیش از نیمی از ترکیب تولید برق کشور از منابع غیرفسیلی تأمین شد و در نیمه اول ۲۰۲۶ زغالسنگ کمتر از ۵۰٪ تولید برق را بر عهده داشت. سهم زغالسنگ از مصرف کل انرژی نیز به حدود ۵۱.۴٪ رسیده است.
چرا سیاستگذاران بر امنیت انرژی حساستر شدهاند؟
تحلیلگران اشاره میکنند که بیثباتی بازار انرژی جهانی و تشدید تنشهای منطقهای، از جمله تنشها در خاورمیانه، نگرانیهای امنیت انرژی را در پکن تقویت کرده است. رسانههای دولتی و مقامات اداره ملی انرژی زغالسنگ را تضمینکننده عرضه پایدار در کوتاهمدت و میانمدت توصیف کردهاند. بر این اساس سند جدید زغالسنگ را بهعنوان راهحلی ارزان و قابل اتکا برای مقابله با نوسانات عرضه معرفی میکند.
اهداف راهبردی تا ۲۰۳۰
برنامه فهرستی از اهداف عملیاتی تا سال ۲۰۳۰ دارد؛ محورهای اصلی عبارتاند از:
- رسیدن به اوج مصرف زغالسنگ در دوره ۲۰۲۶–۲۰۳۰؛
- ایجاد ساختار صنعتی مدرن و پایدار برای بخش زغالسنگ؛
- بهینهسازی چیدمان تولید و توسعه میادین و معادن؛
- افزایش بهرهوری انرژی و ترویج استفاده پاک و کارآمد از زغالسنگ؛
- تشویق تنوعسازی کسبوکارهای وابسته به زغالسنگ به سمت انرژیهای نو و صنایع شیمیایی ارزشافزوده.
پیام به انتشارهای گازهای گلخانهای و متان
سند به اهمیت کاهش انتشارهای مرتبط با زغالسنگ از جمله متان اشاره کرده و از فناوریهای پاک و کارآمد حمایت میکند، اما ابزارهای کمی و نقاط عطف زمانی مشخصی برای کاهش سریع انتشارها ارائه نمیدهد. به همین دلیل متخصصان هشدار میدهند که بدون مکانیزمهای پایش و اهداف میانمدت شفاف، دستیابی به تعهدات اقلیمی دشوار خواهد بود.
چگونه شرکتهای زغالسنگ باید تحول یابند
نهادها و شرکتهای فعال در بخش زغالسنگ تشویق شدهاند حوزههای کسبوکار خود را متنوع کنند: سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، توسعه محصولات شیمیایی پایه و ارتقای بهرهوری معادن و نیروگاهها. همزمان دولت روی تقویت زیرساختهای لجستیک، ایمنی معادن و تضمین ثبات عرضه متمرکز است؛ رویکردی که نشان میدهد پکن قصد حذف سریع زغالسنگ را ندارد، بلکه میخواهد خروج از آن را مدیریتشده و مطابق با امنیت انرژی انجام دهد.
تأثیرات بینالمللی و بازار جهانی
قیمتهای جهانی انرژی، تحولات ژئوپولیتیکی و فشارهای بینالمللی برای کاهش انتشارها نقش تعیینکنندهای در اجرای برنامه خواهند داشت. در صورت فراهم شدن منابع مالی و فناوری از سوی بازیگران بینالمللی، سرعت تنوعسازی کسبوکارها افزایش مییابد؛ در غیر این صورت زغالسنگ ممکن است برای سالهای بیشتری بهعنوان ستون امنیت انرژی باقی بماند.
جمعبندی و چشمانداز
این برنامه پنجساله تصویر یک گذار تدریجی را ترسیم میکند: چین پذیرفته است مسیر مصرف زغالسنگ باید مدیریت شود، اما از تعیین تاریخ قطعی برای پایان نقش محوری زغالسنگ خودداری کرده است. نتیجه اجرای پنج سال آینده بستگی به سیاستهای اجراشده، تحرک بازار و پیشرفتهای فناوری دارد؛ همین عدم قطعیت، چشمانداز نهایی گذار انرژی چین را شکل میدهد.
برای مطالعه بیشتر درباره تاریخچه سیاستهای پنجساله و نقش زغالسنگ در چین میتوانید به صفحات Coal in China و Five-year plans مراجعه کنید.
