دود ناشی از دهها آتشسوزی بیاختیار در جنگلهای کانادا، یک پهنه وسیع از وسطگرب و شمال شرق ایالات متحده را پوشش داده و باعث انتشار هشدارهای کیفیت هوا در شهرهای بزرگ نظیر نیویورک، تورنتو و مینهسوتا شده است. کارشناسان هشدار میدهند که این پدیده تنها یک ماجرای موقت نیست، بلکه پیامد مستقیم تغییرات اقلیمی است که روزهای باکیفیتِ هوا را برای میلیونها نفر به چالش میکشد.
وضعیت فعلی: آسمانهای نارنجی و شاخصهای خطرناک
بر اساس گزارشهای روز چهارشنبه، بیش از ۱۰۰ آتشسوزی در سراسر کانادا همچنان خارج از کنترل هستند و صدها مورد دیگر تحت نظارت یا مهار قرار دارند. دود ناشی از این آتشها به سمت جنوب و شرق حرکت کرده و آسمان را از مینهسوتا تا نیویورک تیره و رنگین کرده است. تصاویر منتشر شده از تورنتو، شهروندانی را نشان میدهد که در زیر آسمانی با رنگ نارنجی وحشتناک به سر کار میروند.
شرایط در سطح زمین نیز مزهر است. عصر چهارشنبه، شاخص کیفیت هوا (AQI) در شهر نیویورک به ۱۸۰ رسید که در رده «ناسالم» قرار میگیرد. اما بدترین شرایط را دولوث، مینهسوتا تجربه کرد که در آنجا AQI از ۵۰۰ فراتر رفت—سطحی که سازمان حفاظت از محیط زیست (EPA) آن را «خطرناک» و ناایمن برای همه افراد اعلام میکند. پیشبینیها حاکی از تشدید شرایط در روز پنجشنبه برای شمال شرق ایالات متحده است.
PM2.5: قاتل نادیده گرفتهشده در دود
خطر اصلی نه از دود به عنوان یک کل، بلکه از ذرات معلق ریز PM2.5 ناشی است. این ذرات با قطر کمتر از ۲.۵ میکرومتر (۳۰ برابر kisebb از عرض یک موی انسان) میتوانند عمیق در ریهها نفوذ کرده و حتی به جریان خون راه یابند. قرارگیری در معرض این ذرات میتواند آسم، بیماریهای ریوی و قلبی-عروقی را تحریک یا تشدید کند.
توصیههای کارشناسان برای گروههای آسیبپذیر و سالم
- دکتر نیکلاس ناسیکاس (متخصص ریه، دانشکده پزشکی هاروارد): بیماران با شرایط پیشین باید زمان حضور در فضای باز را به شدت محدود کنند. کودکان به دلیل نرخ تنفس بالاتر و سالمندان به دلیل بیماریهای همراه و تهویه نادرست خانهها در خطر بالاتری هستند.
- دکتر جنیفر استوول (استادیار بهداشت عمومی، دانشگاه مریلند): حتی افراد سالم در روزهایی که AQI از ۱۰۰ فراتر میرود، باید فعالیتهای بیرون را کاهش دهند. استفاده از ماسک N95 در صورت لزوم حضور طولانی در خارج از خانه ضروری است.
- دکتر دن وسترویت (دانشیار فیزیک اقلیم، دانشگاه کلمبیا): «امروز اطمینان میدهم کودکانم در خانه بمانند و خودم از انجام ورزش سنگین خودداری میکنم.»
تغییرات اقلیمی: موتور محرک آتشسوزیهای انفجاری
علمیان بر این نکته 동의 دارند که تغییرات اقلیمی با بالا بردن دمای میانگین جهان، فصل آتشسوزی را طولانیتر کرده و شرایط گرم و خشک را فراهم آورده که به آتشسوزیهای سریعتر و بزرگتر منجر میشود. یک مطالعه سال گذشته تخمین زد که دود آتشسوزی در حال حاضر سالانه باعث ۴۰ هزار مرگ زودرس در ایالات متحده میشود و این عدد تا سال ۲۰۵۰ میتواند به ۷۰ هزار برسد.
دکتر وسترویت تأکید میکند: «قرارگیری طولانیمدت در معرض سطوح بالا آلودگی هوا، بارها در تحقیقات به اثبات رسیده که عمر را کوتاه میکند. زندگی در چنین شرایطی میتواند ماهها از امید به زندگی یک فرد را کم کند.»
سمیت منحصر به فرد دود آتشسوزیهای شهری
PM2.5 از منابع مختلفی مانند ترافیک و نیروگاهها تولید میشود، اما دود آتشسوزی ترکیب سمی متفاوتی دارد. با گسترش آتشسوزیها به مناطق شهری، خانهها، خودروها، لولههای پلاستیکی و مواد شیمیایی میسوزند و یک دود حاوی فلزات سنگین، دیاکسینها و آلایندههای آلی فرسودگیپذیر را ایجاد میکنند. ماسکهای N95 اگرچه در جلوگیری از ذرات موثرند، اما در برابر گازهای سمی و ترکیبات آلی فرار (VOCs) Schutz کامل ارائه نمیدهند.
چه کاری میتوانیم انجام دهیم؟
در کوتاهمدت، پیگیری شاخص کیفیت هوا (AirNow)، استفاده از پالایرانهای هوا با فیلتر HEPA، و محدود کردن فعالیتهای بدنی در خارج از خانه اقدامات حیاتی هستند. در بلندمدت، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و مدیریت پایدار جنگلها تنها راهکار ریشهای برای مهار اینبحران است. پدیدهای که در تابستان ۲۰۲۳ نیز شمال شرق را درگیر کرد و اکنون به یک الگو متناوب در حال تبدیل شدن است.
این رویداد زنگ خطر دیگری برای سیاستگذاران و شهروندان است: هوای پاک دیگر حق بدیهی نیست، بلکه گزینهای است که باید با اقدامات اقلیمی جدی، حفظ گردد.
