در 16 ژوئیه آسمان گرند رپیدز زیر لایهای ضخیم از دود فرو رفت و شاخص کیفیت هوا به 616 رسید؛ عددی بسیار بالاتر از آستانه «شرایط اضطراری». اینگونه رخدادها قرار است شایعتر، طولانیتر و شدیدتر شوند و پژوهشها نشان میدهند دود آتشسوزی بهسرعت به مهمترین تهدید زیستمحیطیِ سلامت در آمریکا تبدیل میشود.
آمار و پژوهشهای نگرانکننده
تحقیقات سال 2025 حاکی از آن است که فصل آتشسوزی بیسابقهٔ 2023 در کانادا ممکن است عمر حدود 87,000 نفر را در سطح جهانی کوتاه کرده باشد. مطالعهای دیگر نشان داد دود آتشسوزی بین سالهای 2011 تا 2020 در آمریکا بهطور میانگین سالانه 41,380 مرگ اضافی به همراه داشته است و با افزایش دما در محدودهٔ 2.8–4.6 درجه سانتیگراد تا سال 2100 این رقم میتواند تا حدود 71,420 مرگ اضافی در سال تا میانهٔ قرن افزایش یابد.
دلایل رشد آتشسوزیها
الگوهای بارش تغییر کرده، خشکسالیها طولانیتر شده و میانگین دما افزایش یافته است؛ نتیجه این تغییرات جابهجایی، طولانیتر شدن و شدت گرفتن فصل آتش در مناطق مختلف است. ادارهٔ ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) گزارش داده که بین 1984 تا 2015 تعداد آتشسوزیهای بزرگ در غرب آمریکا دو برابر شده است. مطالعهای در Geophysical Research Letters نشان میدهد در جنگلهای بُرال آلاسکا و کانادا فصل آتشسوزی بهدلیل ذوب زودهنگام برف جلو افتاده و در غرب آمریکا خشکسالی تابستان فصل آتش را تا ماههای بعدی ادامه میدهد، بنابراین طول فصل آتش افزایش یافته است.
خطرات سلامت دود آتشسوزی
دود آتشسوزی مجموعهای از ذرات معلق بسیار ریز (PM2.5)، گازهای سمی و ترکیبات آلی حاصل از احتراق است که حتی در غلظتهای پایین موجب آسیب میشود. قرار گرفتن در معرض این ذرات با افزایش خطر موارد زیر همراه است:
- حملات قلبی و تشدید بیماریهای قلبی
- افزایش حملات آسم و تشدید بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)
- زایمانهای زودرس و کاهش وزن نوزاد هنگام تولد
- افزایش مرگهای زودرس و تشدید بیماریهای مزمن ریوی
سازوکارهای زیستی شامل التهاب سیستمیک، استرس اکسیداتیو و تغییر عملکرد عروقی و ریوی است که امکان انتقال اثرات تشدیدی را تا هزاران مایل فراهم میسازد و جمعیتهای دورافتاده را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
منابع علمی مرتبط: آتشسوزیهای جنگلی (مقدمه)، گزارشهای سازمان جهانی بهداشت دربارهٔ آلودگی هوا.
منطقهبندی اثرات در آمریکای شمالی
غرب و جنوبغرب آمریکا بیشترین افزایش آتشسوزی را تجربه میکنند، اما دود میتواند مسافتهای بسیار طولانی را طی کند و کیفیت هوا در میانغرب، شرق و بخشهایی از کانادا را هم به شدت کاهش دهد. گروههای آسیبپذیر مانند سالمندان، کودکان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماریهای قلبی یا ریوی ریسک بیشتری دارند و به اقدامات حفاظتی فوری نیازمندند.
سناریوهای آینده و نقش کاهش انتشار گازهای گلخانهای
بخشی از افزایش ریسک ناشی از دود به علت گازهای کنونی ذخیرهشده در جو قابل اجتناب نیست، اما مسیر انتشار آینده تعیینکننده شدت و مدت فصل آتش خواهد بود. سناریوهای انتشار بالا چشمانداز بسیار بدتری از نظر طول فصل آتش و میزان دود پراکنده نشان میدهند؛ کاهش سریع انتشار گازهای گلخانهای میتواند افزایش مخاطرات را کند کند و زمان لازم برای سازگاری سیستمهای بهداشتی و جوامع محلی فراهم آورد.
راهکارهای مؤثر برای کاهش آسیب
- کاهش سریع انتشار گازها: سیاستگذاری برای کاهش فوری انتشار، مهمترین راه بلندمدت برای محدودکردن شدت و فرکانس آتشسوزیهاست.
- تقویت هشدارها و اطلاعرسانی بهداشتی: بهبود سیستمهای هشدار محلی، اطلاعرسانی دقیق درباره کیفیت هوا و دستورالعملهای حفاظتی برای گروههای پرخطر.
- تأمین فضاهای محافظتشده: تجهیز فضاهای عمومی با فیلترهای هوای کارآمد، ایجاد پناهگاههای پاک و توزیع ماسکهای استاندارد (مانند N95) در زمان اوج دود.
- مدیریت منظر و سوختِ زیستی: طرحهای علمی مدیریت سوخت زیستی، آتشِ کنترلشده و اقدامات پیشگیرانه در مناطقی که از نظر ایمنی و علمی مناسب است.
جمعبندی
افزایش دود آتشسوزی بخشی از تغییرات گستردهتری است که ناشی از تغییرات اقلیمی است و سلامت جمعی را به چالش میکشد. واکنش هماهنگ سیاستگذاران، جوامع محلی و سیستمهای بهداشتی، همزمان با کاهش انتشار گازها، تعیین خواهد کرد چهقدر میتوان این تهدید را مهار یا تعدیل کرد.
