کاوشگران نزدیک وروتسواف هنگام بررسی گورستانی مربوط به دورهٔ روم، به تدفینی رسیدند که حدود سه هزار سال قدیمیتر از لایههای اطراف بود: اسکلت تقریباً کامل یک مرد بالغ همراه تبر سنگی، مهرههای کهربا، تیغهٔ چخماق و مجموعهای از اشیاء آیینی دفن شده در خاک.
گردنبند ۴۲ دندانی؛ نشان جایگاه ویژه
در حلقهای منظم پیرامون گور، تیم کاوش ۴۲ دندان پستانداران را یافت که همه دارای سوراخ در ریشه بودند و آشکارا برای آویختن آماده شده بودند. این دندانها شامل پیشینها و نیشهایی از گونههایی مانند گرگ، گوزن و خرس و احتمالاً نمونههایی انسانی بودند. آرایش یکنواخت و سوراخکاری ریشهها نشان میدهد دندانها پیش از قرار گرفتن در گور بهصورت گردنبند ساخته شده بودند و احتمالاً جایگاهی آیینی یا نمادین برای صاحب تدفین داشتهاند.
تبر سرپنتینیت و تاریخگذاری: سندی برای نئولیت میانی
تبر سنگی ساختهشده از سرپنتینیت — سنگ دگرگونی سبز رنگ — نقش مهمی در تعیین زمان تدفین داشت. سبک ساخت و فنون شکلدهی چنان تبیری با نمونههای شناختهشده از دورهٔ نئولیت منطبق است. پژوهشگران این شیء را به حدود ۲۹۰۰ قبل از میلاد نسبت میدهند و بر این اساس تدفین به دورهٔ نئولیت میانی تعلق دارد؛ یعنی تقریباً ۳۰۰۰ سال قدیمیتر از گورستان رومی که تیم آن را کاوش میکرد.
محل کاوش
دو جمجمه انسانی؛ آیین، هدیه یا آثار درگیری؟
در کنار اسکلت اصلی، بقایای دو جمجمه انسانی نیز یافت شد. این جمجمهها ممکن است سرهای جداشده باشند که بهعنوان هدایای خاکسپاری، نشان اقتدار یا یادمانی آیینی کنار مرد دفن شده قرار گرفتهاند. تعیین دقیق ماهیت آنها نیازمند بررسیهای دیرینهاستخوانشناسی، آنالیزهای میکروسکوپی و مقایسههای بافتشناختی است تا مشخص شود آیا جمجمهها مربوط به قطعسر بودهاند یا از منابع دیگری به گور اضافه شدهاند.
چه کسانی ممکن است این فرد بوده باشد؟
- نشانههای همراه تدفین، از جمله گردنبند دندانی و تبر، دلالت بر جایگاه برجستهٔ اجتماعی یا آیینی این فرد دارد؛ احتمال میرود او شکارچی، جنگجو یا رهبر گروه محلی بوده باشد.
- در کاوشهای پیشین همان منطقه، نمونههایی از تدفینهای نخبگانی دیگر نیز ثبت شده که شامل تبرها، ابزارهای سنگی، مهرههای کهربا و در یک مورد بقایای یک گوساله بهعنوان قربانی کنار قبر بوده است؛ این نمونهها نشان میدهد این الگو در آن منطقه تکرار شده است.
- پژوهشگران احتمال میدهند این تدفینها با فرهنگ طنابدار (Corded Ware) مرتبط باشند؛ فرهنگی که در برخی مطالعات با گسترش زبانهای هندواروپایی پیوند داده شده است.
آنالیزهای آینده و پرسشهایی که پاسخ داده خواهد شد
تیم پژوهشی برنامهریزی کرده چند روش تکمیلی را برای روشن شدن جنبههای مختلف تدفین اجرا کند:
- تاریخگذاری رادیوکربن برای تعیین سن دقیقتر استخوانها و مواد آلی همراه.
- تحلیل دیانای باستانی برای بررسی نسبتهای خویشاوندی میان این تدفین و تدفینهای مجاور.
- آنالیز ایزوتوپ استرانسیوم و سایر ایزوتوپها برای تعیین منشاء جغرافیایی و الگوهای جابهجایی فرد طی زندگی.
- مطالعات دیرینهاستخوانشناسی و تبارشناسی فرهنگی برای درک وضعیت تغذیه، آسیبها و نقش اجتماعی فرد.
ترکیب این روشها میتواند نشان دهد آیا این قبر به یک خانواده یا گروه محلی تعلق داشته، آیا نشاندهنده شبکههای تبادل دوربرد بوده است و آیینهای تدفین در آن دوره چگونه سازمان یافته بودند.
پاول دابروفسکی، انسانشناس زیستی تیم، اعلام کرده نتایج اولیهٔ آنالیزها در ماههای آینده منتشر خواهد شد. این یافتهها میتوانند دیدگاه مهمی دربارهٔ ساختار اجتماعی و آیینهای تدفین در نئولیت اروپای مرکزی ارائه کنند.
برای مطالعهٔ بیشتر منابع عمومی میتوانید به صفحات مرجع دربارهٔ نوسنگی (Neolithic) و مطالعات مرتبط با فرهنگهای نئولیتی و مردمشناسی مراجعه کنید.
