در زیر شهر باستانی آدرامیتئیون در سواحل اژهٔ ترکیه، تیمی از باستانشناسان موزاییکی رومی، تقریباً ۱۸۰۰ ساله، را شناسایی کرد که دو حیوان خانگی را با نامهای «زمرد» و «اقیانوس» تصویر میکند.
ویلا، ساختار و محل کشف
این موزاییک بخشی از کفِ یک ویلاست که سرپرستی کاوشها را حسین اُزگِن از دانشگاه میمار سینان برعهده داشته و در حفریاتِ ۲۰۲۵ تا اوایل ۲۰۲۶ شناسایی شده است. ویلا به اواخر سدهٔ دوم تا سدهٔ سوم میلادی نسبت داده میشود و شامل سه تالار پیرامون آتریوم مرکزی، چند اتاق فرعی و شبکهای از لولهها و مجاری فاضلاب است.
چیدمان موزاییک و قابها
بزرگترین موزاییک حدود ۵ در ۳.۶ متر مساحت دارد و از ۱۵ قاب منظم در سه ردیف تشکیل شده است. بیشتر قابها تصویری از پرندگان، ماهیها و گربهسانان نشان میدهند و دو قاب با الهام از اساطیر احتمالاً نمایانگر مدوسا و پگاسوس هستند. نمونهای از تکنیک و رنگآمیزی موزاییکها را میتوان در صفحهٔ موزاییک مشاهده کرد.
«زمرد» و «اقیانوس»؛ نشانهها و موقعیت در ترکیب
در قاب سمت چپِ درِ ورودی به تالار، گربهای روشنرنگ بر بالشی به رنگ آبی-سبز ترسیم شده و بالای آن با حروف یونانی ΖΜΑΡΑΓΔΙΝ نوشته شده است که معنای آن با قرائت فارسی «زمرد» بازتاب یافته است. قابِ مقابل تصویری از سگی در حال دویدن یا جهش را نشان میدهد و با حروف یونانی ΩΚΕΑΝΟΣ نشانگذاری شده که به قرائت «اقیانوس» و احتمالاً به پیوندهای بندریِ آدرامیتئیون اشاره دارد.
تفسیر نامگذاری
- نامها میتوانستهاند نشانِ مالکیت یا نشانهای از هویت خانوادگی باشند.
- احتمال دارد نامها نمادی از ارتباطات تجاری یا منشاء مواد لوکس مرتبط با صاحب ویلا بوده باشند (مثلاً اشاره به مناطقی که جواهر یا کالاهای دریایی فراهم میکردند).
- وجود نامگذاری آشکار بر موزاییک نشاندهنده اهمیتی است که حیوانات خانگی یا نمادهای آنها در زندگی روزمره و نمایش منزل داشتهاند.
مواد، رنگها و مهارت فنی
موزاییک از تِسراها (واحدهای کوچک کاشی موزاییک) و کاشیهایی با طیف گستردهٔ رنگ ساخته شده است. رنگهای بهکاررفته شامل سفید، سیاه، قرمز، نارنجی، زرد، صورتی، شرابی، آبی، فیروزهای و سبز است که نشاندهنده دسترسی به مواد رنگی متنوع و مهارت فنی قابل توجه در آن دوره است.
نکات فنی و نمادین
- ترکیب رنگ و جزئیاتِ قرارگیری تِسراها گویای تواناییِ دقیقِ هنرمندان موزاییکساز است.
- قرار گرفتن تصویر مدوسا در مرکز ترکیب ممکن است کارکرد محافظتی یا نمادین داشته باشد؛ کاربردی که در هنر رومی و یونانی کمابیش مشاهده شده است (مدوسا).
سابقه کاوش و پژوهشهای آتی
اُزگِن از سال ۲۰۱۲ کاوش در آدرامیتئیون را آغاز کرده و کشف این ویلا و موزاییکِ مرکزی نتیجهٔ سالها پژوهش میدانی تیم است. پژوهشهای آتی بر تحلیلِ تکنیک ساخت، منشأ مواد، تاریخگذاری دقیقتر و موقعیت اقتصادی-تجاری صاحب ویلا متمرکز خواهد بود تا تصویر دقیقتری از زندگی اشراف شهریِ رومی در آسیای صغیر فراهم آید.
حفاظت، نمایش و دسترسی عمومی
پس از تکمیل بررسیها و اقدامات حفاظتی، برنامههایی برای نمایش بخشی از موزاییک در معرض عموم در نظر گرفته شده است تا بازدیدکنندگان با جزئیات این اثر و روایتهای اجتماعی و فرهنگی مرتبط آشنا شوند. این کشف یادآور نقش پررنگ شهرهای بندری کوچک در شبکههای تجاری و فرهنگی دوران رومی است.
منابع و اطلاعات بیشتر: گزارش اولیهٔ تیم پژوهشی آدرامیتئیون به سرپرستی حسین اُزگِن و مقالات مرتبط در زمینهٔ موزاییکهای روم باستان.
