باستانشناسان در محوطهٔ Vrelo-Šarkamen در شرق صربستان بقایای حمام رومی ماکسیمینوس، مجموعهای مجلل و اختصاصی، را در پایین یک برج کاخ امپراتوری کشف کردند. این فضا احتمالاً متعلق به امپراتور ماکسیمینوس دازا و سایر ساکنان عالیرتبه کاخ بوده و از حیث معماری و فناوری پیشرفته نسبت به نمونههای معمولِ همدوره متمایز است.
طرحبندی غیرمعمول: حمامی در دل برج
مجموعهٔ کشفشده که در لاتین balneum نامیده میشود، بهطور غیرمعمولی در پلان دایرهای و در پایینترین سطح یک برج یادمانی جای گرفته است؛ ترکیبی که در نمونههای شناختهشدهٔ امپراتوری روم نادر است. سقف گنبدی و شش پنجرهٔ پیرامونی نشاندهندهٔ دقت مهندسی و توجه به روشنایی طبیعی در فضای داخلی است.
ویژگیهای فنی و رفاهی
- سیستم گرمایش از کف (هپوکاست) با کورهای اختصاصی که در اتاق تجهیزات شناسایی شد.
- پایهٔ یک دیگ مسی برای گرمکردن آب؛ خودِ دیگ تاکنون مفقود است.
- سه حوضچه یا وانِ جداگانه برای استحمام و تطبیق دما.
- وجود سوداتوریوم (حمام بخار) برای استراحت و فرآیندهای پاکسازی.
محل و دورهٔ تاریخی: کاخ ماکسیمینوس دازا
مجموعهٔ مسکونی و محصور Vrelo-Šarkamen که بخشهایی از آن به اوایل قرن چهارم میلادی بازمیگردد، بهعنوان اقامتگاه ماکسیمینوس دازا شناخته شده است؛ یکی از حکمرانان دورهٔ تترارکی که از حدود سالهای 310 تا 313 میلادی فعال بود. پیش از این کاخ بهعنوان محل اقامت امپراتوری شناخته میشد، اما وجود این حمام نشان میدهد معماری داخلی و فناوریهای رفاهی در این مجموعه پیچیدهتر از تصور قبلی بوده است.
ویژگیهای متمایز کشف
قرار گرفتن مجموعهای دایرهای داخل برج بهجای طراحی خطیِ مرسوم، همراه با زیرساختهایی مانند کوره، پایهٔ دیگ و سیستم گرمایش از کف، نشان میدهد این فضا فراتر از نیازهای صرفاً بهداشتی طراحی شده و نقش نمادین و نمایشی در نمایش وضعیت اجتماعی ساکنان داشته است.
راهبردهای کاوش و حفاظت
تیم کاوش از مؤسسهٔ باستانشناسی صربستان اعلام کرده است که عملیات پژوهشی ادامه خواهد یافت تا ساختار دقیق اتاقها، مسیرهای دسترسی خانوادهٔ امپراتور و ابعاد تزئینات داخلی روشنتر شود. کاوشهای آتی میتواند دید تازهای نسبت به فناوریهای گرمایشی، نحوهٔ استفادهٔ روزمره و آیینهای مرتبط با فضاهای حمامی در کاخهای امپراتوری اوایل قرن چهارم فراهم کند.
اولویتهای حفاظتی و مطالعات آینده
حفاظت از چنین محوطههایی در اولویت قرار دارد. برنامههای پژوهشی آتی شامل تحلیل مواد، مطالعات حرارتی (نقشههای دما)، بررسیهای معماری دقیق و ثبت تفصیلی تزئینات خواهد بود تا سازوکارهای فنی و کاربری روزمره این فضاها بهخوبی تبیین شود. نتایج این بررسیها میتواند مقایسهٔ موثری میان این حمام و نمونههای دیگر در امپراتوری روم فراهم سازد و اطلاعات جدیدی دربارهٔ سبک زندگی و مناسبات اجتماعی در دورهٔ تترارکی ارائه کند.
