ناسا برای پرتاب ماموریت SunRISE (آزمایش فضایی تداخلسنج رادیویی خورشید) از راکت فالکن هوی شرکت اسپیسایکس استفاده میکند و راکت ولکان سنتاور متعلق به ائتلاف پرتاب متحد (ULA) را کنار گذاشته است. این تغییر مسیر، یکی از چندین پرتابی است که ولکان اخیراً به نفع رقبای ULA از دست داده است.
شش ماهواره کوچک این ماموریت قرار است بهزودی به مدار زمین پرتاب شوند و نقش یک سیستم هشدار زودهنگام برای طوفانهای خورشیدی را ایفا کنند. این ماهوارهها در ابتدا برای پرتاب با راکت ولکان سنتاور برنامهریزی شده بودند، اما بر اساس بهروزرسانی اخیر ناسا، فالکن هوی جایگزین آن شده است.
چرا ناسا راکت را تغییر داد؟
SunRISE بهعنوان بخشی از یک ماموریت اشتراکی تحت حمایت فرماندهی سیستمهای فضایی (SSC) نیروی فضایی ایالات متحده به فضا پرتاب خواهد شد. هرچند ناسا بهطور مستقیم دلیل این تغییر را بیان نکرده است، اما سوابق پرتاب ولکان میتواند پاسخ این پرسش باشد. در آخرین پرتاب این راکت با نام ماموریت USSF-87، یکی از تقویتکنندههای راکت سوخت جامد دچار ناهنجاری شد؛ این دومین حادثه از این نوع در تنها چهار پرتاب ولکان تا امروز بود.
ولکان با وجود این مشکل موفق شد محموله USSF-87 را به مدار تعیینشده برساند، اما تکرار مشکل تقویتکننده در فاز صعود، نیروی فضایی را وادار کرد تا پرتابهای امنیت ملی با این راکت را تا زمان رفع علت متوقف کند. SSC پیشتر پرتابهای دیگری را نیز بین ولکان و فالکن 9 اسپیسایکس جابهجا کرده بود، بنابراین این تغییر میتواند نشاندهنده ثبت مجدد ماموریت روی یک پرتاب اشتراکی دیگر SSC یا خروج کامل یک ماموریت از برنامه ولکان باشد.
ماموریت SunRISE چیست؟
SunRISE یک مطالعه هلیوفیزیک در چارچوب «ماموریتهای فرصت» اداره ماموریتهای علمی ناسا و بخشی از برنامه کاوشگران است که توسط مرکز پروازهای فضایی گودارد در مریلند اداره میشود. این ماموریت شامل شش ماهواره کوچک با اندازه تقریباً یک صندوق پستی است که رهبری علمی آن بر عهده دانشگاه میشیگان و مدیریت عملیاتی آن بر عهده آزمایشگاه پیشرانش جت (JPL) ناسا در جنوب کالیفرنیا قرار دارد.
این شش ماهواره به مداری حدود 35000 کیلومتری بالاتر از زمین — کمی بالاتر از ارتفاع مدار زمینهنگام — تحویل داده میشوند و در آرایشی به شکل «X» با فاصله حدود 16 کیلومتر پرواز خواهند کرد. هر ماهواره بازوهای آنتنی حدود 2.5 متری خود را گسترش میدهد تا مجموعه در کنار هم بهمثابه یک تلسکوپ رادیویی بزرگ عمل کند و انفجارهای رادیویی خورشید را ردیابی کند.
خطر طوفانهای خورشیدی
انفجارهای رادیویی خورشیدی سریعتر از ذرات پرانرژی طوفانهای خورشیدی حرکت میکنند و پیش از رسیدن ذرات به زمین، خود را نشان میدهند. طوفانهای قدرتمند خورشیدی — مانند طوفانی که در ژانویه زمین را تحت تأثیر قرار داد — میتوانند با تداخل در الکترونیک ماهوارهها، ابزارهای حساس و سیستمهای ارتباطی، این تجهیزات را مختل یا از کار بیندازند.
شدت یافتن یک طوفان خورشیدی میتواند تهدید تشعشعی جدی برای فضانوردان در مدار و حتی مسافران پروازهایی که در نزدیکی قطبهای زمین حرکت میکنند ایجاد کند؛ چرا که میدان مغناطیسی سیاره در مناطق قطبی ضعیفتر است و محافظت کمتری در برابر ذرات پرانرژی فراهم میکند.
از دادهها تا پیشبینی بهتر
SunRISE بهتنهایی بهعنوان یک سیستم هشدار عملیاتی عمل نخواهد کرد. دانشمندان از دادههای جمعآوریشده توسط این ماهوارهها برای بهبود مدلهای پیشبینی آبوهوای فضایی استفاده میکنند. این مدلهای بهبودیافته میتوانند به تدوین برنامههای کاهش اثرات رویدادهای خورشیدی بر زیرساختهای مداری کمک کنند و از آسیب رسیدن به شبکههای ماهوارهای حیاتی جلوگیری کنند.
فالکن هوی؛ گزینه جایگزین مطمئن
فالکن هوی، پرتابگر سنگین اسپیسایکس، قادر است تا 26700 کیلوگرم محموله را به مدار انتقال زمینهنگام برساند. این راکت سهتقویتکننده از سه مرحله اول تغییریافته فالکن 9 تشکیل شده و از اولین پرتاب خود در سال 2018 تاکنون 12 بار به فضا پرتاب شده است. چهار مورد از این پرتابها مربوط به محمولههای امنیت ملی بوده که جدیدترین آنها (USSF-52) در دسامبر 2023 انجام شد. جدیدترین پرواز فالکن هوی نیز در آوریل گذشته با ارسال ماهواره مخابراتی Viasat-3 F3 به مدار انجام گرفت.
ماموریت بعدی فالکن هوی، پرتاب تلسکوپ فضایی نانسی رومن ناسا خواهد بود که برای تاریخی نه زودتر از 30 اوت برنامهریزی شده است. با توجه به توقف موقت پرتابهای ولکان و نیاز فوری به پرتاب ماموریتهای حیاتی، فالکن هوی اکنون نقش پررنگتری در برنامههای پرتاب ناسا و نیروی فضایی ایفا میکند و این روند میتواند فشار بیشتری را روی ULA برای رفع سریع مشکلات ولکان وارد کند.
