اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، با هشدار درباره احتمال سرقت مالکیت فکری در توسعه مدلهای متنباز، شرکتهای هوش مصنوعی چینی را به تحریم تهدید کرد. این موضعگیری نشاندهنده گام تازهای در رقابت هوش مصنوعی آمریکا و چین است که میتواند تنشهای فناورانه میان دو کشور را به سطح جدیدی بکشاند.
واکنش واشنگتن به مدلهای متنباز چینی
بسنت روز سهشنبه در مصاحبه با شبکه فاکس بیزینس اعلام کرد که دولت آمریکا مدلهای متنباز چینی را از نظر نشانههای سرقت مالکیت فکری بررسی میکند. به گفته او، هرگونه اثبات سرقت از سوی شرکتهای بزرگ آمریکایی، زمینه لازم برای اعمال تحریمها را فراهم خواهد کرد. این اظهارات که ابتدا توسط بلومبرگ منتشر شد، در حالی مطرح میشود که مدلهای چینی مانند Kimi K3 متعلق به شرکت Moonshot AI، از نظر قابلیتها و محبوبیت پیشرفت چشمگیری داشتهاند.
رشد سریع مدلهای هوش مصنوعی چینی، مدلهای کسبوکار شرکتهای برتر آمریکایی نظیر OpenAI و Anthropic را تحت فشار قرار داده و میتواند توانایی آنها را برای جذب سرمایه و توسعه مدلهای پیشرفته مختل کند. پیشتر سایت آکسیوس نیز گزارش داده بود که دولت ترامپ در حال بررسی ممنوعیت جامع مدلهای متنباز چینی است، هرچند برخی منابع این گزارش را رد کردهاند.
تقطیر مدل؛ مرز میان یادگیری و سرقت
اعمال تحریم علیه مدلهای چینی، به فهرست رو به رشد استراتژیهای آمریکا برای حفظ برتری در مسابقه هوش مصنوعی میافزاید. پس از محدود کردن دسترسی چین به تراشههای پیشرفته و تشدید کنترلهای صادراتی، واشنگتن اکنون خودِ مدلهای هوش مصنوعی را هدف قرار داده است. در این میان، تکنیک «تقطیر مدل» (Model Distillation) که انتقال قابلیتهای یک مدل بزرگتر به یک سیستم کوچکتر و سبکتر را ممکن میکند، به نقطه مرکزی بحثها درباره سرقت تبدیل شده است.
با این حال، درک روشنی از اینکه آیا تقطیر مدلِ یک شرکتِ دیگر، سرقت محسوب میشود یا خیر، وجود ندارد. ساتیا نادلا، مدیرعامل مایکروسافت، اوایل این ماه آزمایشگاههای بزرگ هوش مصنوعی را به دلیل چنین فرضی مورد انتقاد قرار داد. او با اشاره به حق استفاده منصفانه برای آموزش مدلها با دادههای عمومی، وضعیت فعلی را متناقض دانست و گفت عجیب است که ارائهدهندگان مدلها رویه برعکس را پیش گرفته و برای تقطیر، شروط محدودکنندهای اعمال میکنند.
چالشهای حقوقی آموزش مدلهای زبانی
روشهای آموزش هوش مصنوعی همچنان منبع خطرات حقوقی برای شرکتهای فعال در این حوزه است. شرکت Anthropic این هفته پس از آنکه قاضی حکم داد این شرکت بهطور غیرقانونی میلیونها کتاب دارای حق نشر را برای آموزش هوش مصنوعی خود دانلود و ذخیره کرده است، چراغ سبز دریافت کرد تا بهعنوان بخشی از توافقنامه 1.5 میلیارد دلاری خود، مبالغی را به نویسندگان پرداخت کند. این پرونده نشان میدهد که مرزهای مالکیت فکری در عصر هوش مصنوعی حتی برای شرکتهای آمریکایی نیز کاملاً مشخص نیست.
آیا تقطیر تنها دلیل پیشرفت چین است؟
برخی کارشناسان صنعت معتقدند که تقطیر تنها دلیل پیشرفت چین و رسیدن به سطح شرکتهای آمریکایی نیست. کلم دولانگ، مدیرعامل پلتفرم Hugging Face، در پادکست Equity متعلق به TechCrunch گفت: «تقطیر عاملی بسیار کوچک در توانایی ساخت مدلهای خوب است و این روشی است که همه، حتی شرکتهای آمریکایی، آن را انجام میدهند.»
دولانگ با رد اینکه تقطیر بهتنهایی دلیل موفقیت چین باشد، تصریح کرد: «اگر فقط با تقطیر میشد در ساخت مدلهای هوش مصنوعی خوب شد، کشورهای دیگری هم هوش مصنوعی متنباز بسیار بهتری داشتند. واقعیت این است که چین تیمهای تحقیقاتی بسیار خوبی دارد که رویکردی بازتر و مشارکتیتر نسبت به آمریکا در این حوزه اتخاذ کردهاند.»
با تداوم این فشارها و بررسیهای دولتی، آینده توسعه مدلهای متنباز و قوانین حاکم بر آنها به نقطه عطفی رسیده است که میتواند مسیر نوآوری و تجاریسازی هوش مصنوعی را در سطح جهانی بازتعریف کند.
