ایالات متحده در حال تدوین اصلاحاتی در چارچوب کنترل صادرات هوش مصنوعی است که دسترسی از راه دور شرکتها و پژوهشگران چینی به سرورهای مجهز به شتابدهندههای هوش مصنوعی در کشورهای همسایه را نشانه میگیرد. متن پیشنهادی احتمالاً طی ماه سپتامبر به گروههای صنعتی ارسال میشود تا بازخوردها جمعآوری گردد.
چه تغییراتی پیشنهاد شده؟
بر پایه گزارش نشریه The Information، نسخه تازه مقررات صادراتی قصد دارد حلقهٔ دورزدن تحریمها را از طریق استفاده از سرورهای ابری و مراکز داده در کشورهایی مانند تایلند و سنگاپور ببندد. هدف این است که دسترسی از راه دور به محاسبات پیشرفتهٔ هوش مصنوعی که در عمل استفاده از فناوریهای تحت محدودیت را تسهیل میکند، مشمول قواعد کنترل صادرات قرار گیرد. وزارت بازرگانی ایالات متحده (Department of Commerce) متن پیشنهادی را برای دریافت دیدگاه صنعت ارسال خواهد کرد.
پیشزمینه حقوقی و سیاسی
مسألهٔ کنترل صادرات فناوریهای پیشرفته از زمان اعمال محدودیتهای سال ۲۰۲۲ اهمیت بیشتری یافته است. آن محدودیتها نه تنها تراشههای پرقدرت هوش مصنوعی را هدف گرفتند، بلکه تجهیزات پیشرفتهٔ تولید نیمههادی مانند لیتوگرافی پرتوافشانی فوقالعاده (EUV) را نیز شامل شدند. در دورهٔ اخیر اختلاف میان مقررات تدوینشده در دورههای مختلف اجرایی وضعیتی پیچیده ایجاد کرده است؛ برای نمونه، «قانون انتشار هوش مصنوعی» که در دولت قبل مطرح شد، در اوایل ۲۰۲۵ با اعتراضاتی مواجه شد و وزارت بازرگانی اعلام کرد اجرای فوری آن منتفی است.
مداخلات منطقهای؛ تایوان و پروندههای قاچاق
کشورهای منطقه مانند تایوان بارها علیه شبکههای قاچاق تراشه و سرور وارد عمل شدهاند. گزارشها از دستگیری و تعقیب متهمانی که در صادرات غیرقانونی تراشههای پیشرفته از جمله محصولات Nvidia نقش داشتهاند حکایت دارد و نشان میدهد کنترلهای فیزیکی در مرزها همچنان نقش محوری دارد.
علل پشت پیشنهاد؛ مواردی که محرک هستند
یکی از محرکها عرضهٔ مدلهایی مانند Kimi K3 توسط برخی شرکتها بوده است. مقامهای کاخ سفید و دفتر علم و فناوری از نقش سرورهای مجهز به شتابدهندههای انویدیا در کشورهایی نظیر تایلند نام بردهاند و هشدار دادهاند استفادهٔ از نسخههای تقطیرشدهٔ مدلهای آمریکایی میتواند خلأهای کنونی را دور بزند؛ بنابراین کنترل صادرات هوش مصنوعی برای پوشش این خلأها مطرح شده است.
موانع حقوقی و ابزارهای جایگزین
حقوقدانان پیشبینی میکنند چالشهای قضایی و مباحث صلاحیت بینالمللی از موانع اساسی اجرای مقررات مستقیم علیه «دسترسی از راه دور» خواهد بود، چون وزارت بازرگانی عمدتاً تجربه و ساختار تنظیم کالاهای فیزیکی را داشته است. همزمان ابزارهای جایگزین که کمتر با چالش حقوقی روبهرو شوند، پیشنهاد شدهاند؛ از جمله مکانیزمهای «مشتری را بشناس» و بررسی دقیق شرکا در زنجیرهٔ تأمین.
ابزارهای اجرایی جایگزین میتوانند شامل اقدامات زیر باشند:
- الزام ارائهدهندگان سرویس ابری به شناسایی و احراز هویت مشتریان و کنترل موارد استفادهٔ نهایی؛
- بازنگری در قراردادهای فروش و سرویس جهت منع استفادههای مغایر با مقررات کنترل صادرات؛
- تقویت همکاریهای منطقهای و تبادل اطلاعات درباره شبکههای قاچاق و بازیگران خطرساز؛
- تشویق توسعه راهحلهای محلی و تراشههای کمتر وابسته به فناوریهای تحریمی.
پیامدها برای صنعت و ارائهدهندگان ابری
اجرایی شدن یا حتی شروع فرایند مشورتی چنین مقرراتی میتواند شرکتهای ارائهدهندهٔ خدمات ابری در آسیا و تأمینکنندگان سختافزار را وادار به بازنگری در سیاستهای دسترسی و ارزیابی مشتریان کند. در مقابل، شرکتهای چینی ممکن است به راهحلهای داخلی یا سختافزارهایی که کمتر در فهرست تحریمها قرار دارند، روی بیاورند. پیامدهای محتمل شامل موارد زیر است:
- افزایش هزینهها و پیچیدگیهای تطبیق سیاسی و حقوقی برای ارائهدهندگان ابری؛
- تغییر جریانهای تقاضا در بازار جهانی تراشه و تسریع روند بومیسازی فناوری در چین؛
- تحول در الگوهای همکاری و رقابت میان بازیگران بزرگ اکوسیستم نیمههادی و ابری.
گام بعدی و چشمانداز
وزارت بازرگانی در کوتاهمدت متن پیشنهادی را با صنعت بهاشتراک خواهد گذاشت تا دیدگاهها دریافت شود. نتیجهٔ این مشورتها، تابآوری حقوقی مقررات پیشنهادی و واکنش شرکتهای ابری و تولیدکنندگان تراشه تعیینکننده خواهد بود. در نهایت، تلاش برای بهروزرسانی چارچوبهای کنترل صادرات هوش مصنوعی بازتابدهنده نیاز به توازن میان امنیت فناوری، همکاری بینالمللی و پویایی بازار است.
منابع و مطالعات مرتبط را میتوانید در صفحهٔ کنترلهای صادرات و توضیحات مربوط به Nvidia و لیتوگرافی EUV دنبال کنید.
